29 Ιουνίου 2016

Μετά, και πέρα, από το δημοψήφισμα στο Ηνωμένο Βασίλειο - Μέρος I.

Το σημείωμα αυτό έχει την μορφή παρατηρήσεων-επισημάνσεων (συγκεκριμένα, επτά τον αριθμό). Δεν ασχολούμαι σχεδόν καθόλου με το Ηνωμένο Βασίλειο και το εσωτερικό του. Υπό κανονικές συνθήκες και σε βάθος χρόνου θα ακολουθήσουν δύο ακόμη μέρη.


1.
Ο ιστορικός κύκλος που ξεκίνησε στην ηπειρωτική Ευρώπη με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου (1989), την επανένωση της Γερμανίας (1990), την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ (Maastricht, 1992) και την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε, 1993), ολοκληρώνεται με το δημοψήφισμα που διεξήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο και το αποτέλεσμα που προέκυψε για αποχώρηση του τελευταίου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ανεξάρτητα της πορείας, των διαδικασιών και των ενδοευρωπαϊκών παιγνίων από εδώ και πέρα).

Τα γεγονότα της περιόδου 1989-1993 σηματοδότησαν την μετάβαση από την διπολική Ευρώπη του Ψυχρού Πολέμου και της Ε.Ο.Κ στην μεταδιπολική και μεταψυχροπολεμική Ευρώπη της Ε.Ε αρχικά, και της Ευρωζώνης αργότερα. Μέσω αυτού του μετασχηματισμού η δομή ισχύος στην ευρωπαϊκή ήπειρο κατέστη περισσότερο γερμανοκεντρική και ηπειρωτική (αναφέρομαι στην αλλαγή της δομής ισχύος στην ήπειρο και όχι σε αυτό που ορισμένοι ονομάζουν «γερμανικός ηγεμονισμός». Την οπτική μου για το συγκεκριμένο ζήτημα την εκφράζω στην παρατήρηση 4).

Υπό αυτή την οπτική, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας (ή έστω τμημάτων του) από την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί τίποτα άλλο από το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα της ενοποίησης της Γερμανίας και της σταδιακής μεταβολής της δομής ισχύος της Ευρώπης σε ηπειρωτική και γερμανοκεντρική, μέσω της υπεροχής της επανενωμένης Γερμανίας. Η υπεροχή της Γερμανίας παραμένει το θεμελιακό γνώρισμα της δομής ισχύος στην ευρωπαϊκή ήπειρο (δυτικά της Ρωσίας).

Σημείωση
[-] Το τελευταίο, περί υπεροχής, ισχύει φυσικά μονάχα σε ενδοευρωπαϊκό και όχι σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν θα επεκταθώ εδώ στο τραγικό σημείο που βρίσκεται η Γερμανία σε διάφορους τομείς. Η μεταβολή της δομής ισχύος της ευρωπαϊκής ηπείρου σε γερμανοκεντρική και ηπειρωτική, αποτελεί εξέλιξη που ενδεχομένως θα απωθήσει και ορισμένες Νορδικές χώρες, μελλοντικά ίσως και την Ολλανδία, που μαζί με άλλες χώρες όπως η Ιρλανδία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Δανία θα παρακολουθούν πολύ στενά την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ «Ηνωμένου» Βασιλείου και Ευρωπαϊκής «Ένωσης». Θυμίζω πως η Δανία εισήλθε στην Ε.Ο.Κ, ή ορθότερα στις «Ευρωπαϊκές Κοινότητες», την ίδια χρονιά με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία (1973). Η Νορβηγία είχε επίσης υπογράψει συμφωνία προσχώρησης στις «Ευρωπαϊκές Κοινότητες», η οποία ωστόσο δεν επικυρώθηκε ποτέ λόγω αρνητικού αποτελέσματος σε σχετικό δημοψήφισμα.


2.
Η Βρετανία εντάχθηκε, διστακτικά και απρόθυμα και μόνο μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες (λόγω διαδοχικών βέτο που έθεσε η Γαλλία: l'Angleterre, ce n'est plus grand chose), στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1973. Τότε η Ε.Ο.Κ αποτελούσε ουσιαστικά μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου. Με το πέρασμα του χρόνου η Ε.Ο.Κ μετασχηματίστηκε σε μια sui generis υπερεθνική αυτοκρατορική ή υπερκρατική οντότητα με βασικά της κέντρα (διοικητικά και άλλα), τις Βρυξέλλες, το Στρασβούργο, το Βερολίνο και την Φρανκφούρτη, γεωγραφικό της πυρήνα τον Ρήνο και εθνοκρατικό της κινητήριο μοχλό την Γερμανία [*]. Η σημερινή Ε.Ε κυβερνάται από μια γραφειοκρατία που εδρεύει στις Βρυξέλλες και η οποία δεν λογοδοτεί και δεν εκλέγεται. Έχει δική της σημαία, δικό της ύμνο, δικό της νόμισμα, δικό της Πρόεδρο (πολλούς, συγκεκριμένα πέντε), δικό της Υπουργό Εξωτερικών (Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας) και δικό της διπλωματικό σώμα (εάν επεκτείνουμε αυτή την πορεία οδηγούμαστε σταδιακά σε κοινό στρατό, κοινή επίσημη γλώσσα -συγκεκριμένα δύο-, κοινό δίκαιο, κοινή φορολογία, κοινή παιδεία).

Η περίοδος 1993-2001 αποτελεί την πρώτη φάση διαμόρφωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα βασικά στάδια της ορίζονται από την Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992), την Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997) και την Συνθήκη της Νίκαιας (2001). Οι τρεις προηγούμενες συνθήκες αποτελούν τα θεμέλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η επόμενη φάση ορίζεται από την κυκλοφορία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος (euro) σε φυσική μορφή στην Ευρωζώνη (2002) και από την υπογραφή στην Ρώμη της Συνθήκης του «Συντάγματος της Ευρώπης» το 2004. Η συνθήκη δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ καθώς απορρίφθηκε το 2005 σε δημοψηφίσματα από τον γαλλικό και ολλανδικό λαό. Το 2007 επιβλήθηκε η Συνθήκη της Λισσαβώνας. Η συνθήκη αυτή τροποποίησε ολόκληρη τη δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συγχωνεύοντας τα τρία θεμέλια της σε μια ενιαία νομική οντότητα. Τέθηκε σε εφαρμογή το 2009.

Υπό αυτήν την οπτική, η απόφαση για αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός ιστορικού κύκλου για την Βρετανία (1973-2016) και αποτελεί καθρέφτη των αλλαγών που έχουν λάβει χώρα κατά τον μετασχηματισμό της Ε.Ο.Κ σε Ε.Ε τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες (το σύνθημα των λεγόμενων Brexiteers ήταν ''Take Back Control''. Σταθμίζοντας τα προηγούμενα, το σύνθημα δεν φαίνεται καθόλου αλλόκοτο ή ακατανόητο). Οι παλιές γενεές έζησαν τον μετασχηματισμό της Ε.Ο.Κ σε Ε.Ε. Οι νεότερες γενεές είτε γεννήθηκαν, είτε έζησαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε περιβάλλον Ε.Ε.

Σημείωση
[-] Θυμίζω πως κατά την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ (Maastricht, 1992) και την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1993), καμία μετα-σοσιαλιστική χώρα δεν αποτελούσε μέρος αυτής. Το ίδιο ισχύει και για τις Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία (οι τρεις τελευταίες εισήλθαν στην πρόσφατα ιδρυθείσα Ε.Ε το 1995). Οι χώρες της ανατολικής μετα-σοσιαλιστικής Ευρώπης εντάχθηκαν στην Ε.Ε με την μεγάλη διεύρυνση του 2004 (δέκα νέα κράτη-μέλη, οκτώ εκ των οποίων από την Ανατολική Ευρώπη). Το έτος 2004 αποτέλεσε μια ιδιαίτερα κρίσιμη, κομβική, χρονιά για τις μελλοντικές εξελίξεις στην Ε.Ε.

[-] Δεν θα επεκταθώ εδώ, ξανά, στο ζήτημα του ψευδογκωλικού επιχειρήματος που επικαλούνται διάφοροι σημερινοί «ευρωπαϊστές» (συμπεριλαμβανομένων ιδεολογικών απόγονων όσων συνέβαλαν στην πτώση του ή όσων τον θεωρούσαν «σοβινιστή»), γιατί έχω αναφερθεί κατ' επανάληψη στο συγκεκριμένο ζήτημα. Ο de Gaulle πότε δεν θα δεχόταν την Ευρώπη των Βρυξελλών ή την Ευρώπη των Eurogroup (Ε.Ε και Ευρωζώνης). Η Γαλλία του de Gaulle αμφισβητούσε την προνομιακή θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στον μεταπολεμικό ευρωατλαντικό χώρο. Θα ήταν αδιανόητο να αποδεχθεί προνομιακή θέση είτε της Γερμανίας είτε υπερεθνικών παραγόντων στον ευρωπαϊκό. Ο σημερινός «ευρωπαϊσμός» ουδεμία σχέση έχει με τον παλαιό ευρωπαϊσμό του Γκωλισμου (Gaullisme).

[-] Το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της «Ευρώπης» ουσιαστικά ήταν το κύρος που της προσέδιδαν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία. Το κύρος της Ε.Ε και της Γερμανίας έχει πληγεί από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Βρισκόμαστε σε φάση προσπάθειας περιορισμού απωλειών και ζημιών, αυτό που στην ναυτική ορολογία ονομάζεται ''damage control''.

[*] Με «εθνοκρατικό της κινητήριο μοχλό την Γερμανία»: Εντάξει έχει και ως junior partner της, μια παραπαίουσα Γαλλία που με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου χάνει πολλά περιθώρια ελιγμών. Έγραφα πριν λίγο καιρό πως ''Οι ενδοευρωπαϊκοί συσχετισμοί δύναμης έχουν μεταβληθεί... Η μεταβολή αυτή φανερώνεται και μέσω της χαλάρωσης της εσωτερικής συνοχής -και της κρίσης ή διάσπασης- του «δυτικού ή/και φιλελεύθερου» τρίγωνου Ηνωμένου Βασιλείου, Γαλλίας και Γερμανίας (της Γερμανίας που κοιτάζει προς τις Βρυξέλλες και τον Ρήνο)''. Πλέον το τρίγωνο αυτό δεν υπάρχει. Έσπασε.


3.
Από αρκετούς, η ημερομηνία υπογραφής των Συνθηκών της Ρώμης θεωρείται η επίσημη ημερομηνία γέννησης - ή ορθότερα σύλληψης - της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1957). Σε σχέση με τότε, η θέση της Ευρώπης της σημερινής Ε.Ε στον κόσμο έχει αποδυναμωθεί, τόσο δημογραφικά όσο και οικονομικά. Όπως έχω γράψει και στο παρελθόν, το 1960, η Ευρώπη της σημερινής Ε.Ε, δηλαδή των σημερινών 28 κρατών-μελών, αποτελούσε περίπου το 14% του παγκόσμιου πληθυσμού. To 1980 αποτελούσε το 10,5%, ενώ φέτος, το 2016, έφτασε στο 6,8%. Όταν αποχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο, που αποτελεί την τρίτη μεγαλύτερη πληθυσμιακά χώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποτελεί λιγότερο από το 5,9% του παγκόσμιου πληθυσμού. Το 1980, οι οικονομίες των χωρών της σημερινής Ε.Ε αποτελούσαν λίγο πάνω από το 30% του παγκόσμιου Α.Ε.Π (PPP). Σήμερα αποτελούν λιγότερο από 17% του παγκόσμιου Α.Ε.Π (PPP), ενώ με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, δηλαδή της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ε.Ε και πέμπτης (nominal) ή ένατης (PPP) μεγαλύτερης στον πλανήτη, οι οικονομίες των χωρών της Ε.Ε θα αποτελούν λιγότερο από το 14,5% του παγκόσμιου Α.Ε.Π (οι οικονομίες της Ευρωζώνης αποτελούν λιγότερο από το 12%, gdp based on purchasing-power-parity share of world total).

Υπό αυτήν την οπτική, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί αντίδραση στις εξωγενείς οικονομικές και δημογραφικές πιέσεις που προέρχονται από αυτή την καθίζηση. Οι ολοένα και αυξανόμενες εξωγενείς πιέσεις είναι λογικό να ενισχύουν τις φυγόκεντρες και όχι τις κεντρομόλες δυνάμεις. Η έξοδος της Βρετανίας από την Ε.Ε αντικατοπτρίζει την γενικότερη παρακμή της Ευρώπης.

Σημείωση
[-] Με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει απολέσει μια θέση ή έναν εκπρόσωπο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Ο.Η.Ε και μια εκ των δύο πυρηνικών της δυνάμεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι το 2030 (με όποια μορφή υπάρχει) αναμένεται να καλύπτει περίπου το 70% των ενεργειακών της αναγκών από εισαγωγές, σε σχέση με 50% σήμερα.

[-] Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει υπάρξει στο παρελθόν (και μπορεί δυνητικά να υπάρξει και στο μέλλον) δίχως την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να υπάρξει δίχως το Ηνωμένο Βασίλειο; Από τον μετασχηματισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα επέλθει μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου θα προκύψει αυτό που εδώ και καιρό ονομάζω «ασύμμετρη Ευρώπη». Από την άλλη, το Ηνωμένο Βασίλειο εάν πάψει να είναι «Ενωμένο», δηλαδή εάν διαλυθεί με μια πιθανή αποχώρηση της Σκωτίας (κάτι που δεν είναι απλή υπόθεση), θα διαλυθεί, όχι φυσικά επειδή θα έχει αποχωρήσει από την Ε.Ε, αλλά γιατί θα ακολουθήσει με καθυστέρηση την μοίρα άλλων πολυεθνικών κρατών, όπως η Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ, η Σοβιετική Ένωση, η Τσεχοσλοβακία κ.λπ (για να μην αναφερθώ σε αυτοκρατορίες). Άλλωστε το ζήτημα της ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας και παλαιότερο είναι, και σχετίζεται με την κρίση της μετα-αυτοκρατορικής βρετανικής ταυτότητας, η οποία ενισχύθηκε κατά την μεταδιπολική περίοδο. Άλλα κράτη που ενδέχεται να ακολουθήσουν παρόμοια πορεία είναι το Βέλγιο, η Τουρκία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη το Πακιστάν και, για διαφορετικούς λόγους, η Ιταλία ή η Ισπανία. Οι Ισπανοί δεν πρόκειται να δεχθούν απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ Ε.Ε και Σκωτίας.


4.
Την σχέση Ε.Ε-Γερμανίας δεν την αντιλαμβάνομαι ακριβώς με όρους γερμανικού ηγεμονισμού (δεν είναι τυχαίο πως πλήθος πολιτικών και πολιτικολογούντων - από μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος -, υπερεθνικών ευρωπαϊστών ή γραφειοκρατών των Βρυξελλών έχουν ανεκτική στάση απέναντι στην Γερμανία. Θεωρούν πως χρειάζονται την Γερμανία προκειμένου να προχωρήσει και να μην παραλύσει ολοκληρωτικά η Ε.Ε. Το προηγούμενο από μόνο του αποτελεί ομολογία πως η Ε.Ε δεν μπορεί να λειτουργήσει ούτε τόσο συνεκτικά όσο ένα εθνικό κράτος, ούτε δίχως εθνικά κράτη). Την σχέση Ε.Ε-Γερμανίας, όπως έχω επισημάνει αρκετές φορές και κατά το παρελθόν, την αντιλαμβάνομαι ως εξής: ''Οι Βρυξέλλες αποτελούν μια κοσμική μορφή Βατικανού και η Ευρωπαϊκή Ένωση μια κοσμική επαναφορά της Αγιάς ΡωμαιοΓερμανικής Αυτοκρατορίας (ορισμένοι θα ισχυρίζονταν η Ευρωζώνη και όχι η Ε.Ε). Βρυξέλλες και Ε.Ε - ή Ευρωζώνη - αποτελούν ένα κοσμικό ισοδύναμο του είδους της οικουμενικής πολιτικής οργάνωσης που υπήρχε στη δυτική χριστιανοσύνη κατά τον μεσαίωνα. Είναι μια μετανεωτερική νεομεσαιωνική κοσμικιστική οικουμενίστική πολιτική τάξη-σύστημα που έχει ως βασικά χαρακτηριστικά της την επικαλυπτόμενη εξουσία, την πολλαπλή αφοσίωση και την μη εδαφική υπερ-εθνική ταυτότητα''. Η αντιστοιχία είναι μεταξύ Βρυξελλών και Βατικανού. Η σχέση Βρυξελλών-Γερμανίας αποτελεί αντιστοιχία της σχέσης Βατικανό-Αυτοκράτορας (της Αγίας ΡωμαιοΓερμανικής Αυτοκρατορίας). Η παλαιά μάχη των Βασιλέων-Μοναρχών εναντίον της Εκκλησίας και του Αυτοκράτορα μπορεί να ιδωθεί με σημερινούς όρους ως αντίδραση εθνικών κρατών προς τις Βρυξέλλες (υπερεθνικό επίπεδο) και την Γερμανία (εθνοκρατικό-εδαφικό επίπεδο διευρυμένης επιρροής και ισχύος).

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι και δεν μπορεί να είναι οργανικό μέρος αυτής της ηπειρωτικής δομής (Ε.Ε και Ευρωζώνη), η οποία αποτελεί κληρονόμο, κοσμικό ισοδύναμο ή επαναφορά υπό νέα μορφή της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Έθνους (της οποίας η Αγγλία ουδέποτε υπήρξε κληρονόμος ή τμήμα της). Η συνάντηση των έξι ιδρυτικών κρατών-μελών της Ε.Ε (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο) φανερώνει ποια είναι τα οργανικά μέρη αυτής της Αυτοκρατορίας. Οι υπόλοιποι αποτελούν περιφερειακά ή συμπληρωματικά στοιχεία (που προέκυψαν στα πλαίσια, και λόγω των αναγκών, της ενδο-ευρωατλαντικής πολιτικής της μεταψυχροπολεμικής κυρίως περιόδου). Η μεγαλύτερη κεντρικότητα της Γερμανίας στην μετα-βρετανική Ε.Ε σε συνδυασμό με την συνάντηση των έξι ιδρυτικών κρατών-μελών της Ε.Ε επιβεβαιώνει τα προηγούμενα.

Εάν τα έξι ιδρυτικά μέλη από εδώ και στο εξής αποφασίσουν να προχωρήσουν μόνα τους τότε ουδείς θα μπορεί να αρνηθεί πως μιλάμε για μια ΝεοΚαρολίγγεια-ΝεοΡωμαιοΓερμανική Αυτοκρατορία υπό την ονομασία «Ευρωπαϊκή Ένωση». Σε μια τέτοια εξέλιξη, η Γαλλία θα δεχθεί αφόρητες πιέσεις στο εσωτερικό της και η Ιταλία θα κινδυνεύσει να δει να αναδύεται στο νότο της Νέο Βασίλειο της Νάπολης ή των Δύο Σικελιών. Η Αυστρία, τα επόμενα χρόνια, θα βρεθεί μπροστά σε μεγάλα διλήμματα, ίσως και τριλήμματα.

Όσοι ανησυχούν για «γερμανοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης» ποτέ δεν αντιλήφθηκαν την Ε.Ε με τον τρόπο που την προσεγγίζω εδώ. Την αντιλήφθηκαν ως συνέχεια της σύμπραξης δυτικής Ευρώπης και Αμερικής (βασιζόμενοι στην αντίληψη πως συμφέρει τις Η.Π.Α μια νομισματική ένωση που είναι πολιτικά ανίσχυρη). Αυτό που απασχολεί πολλούς «ευρωπαϊστές» οπαδούς της Ε.Ε, δηλαδή μιας ξεχειλωμένης Αγίας ΡωμαιοΓερμανικής Αυτοκρατορίας, είναι να ηγείται μια Γερμανία του Ρήνου, δηλαδή μια Γερμανία της Δύσης και όχι μια Γερμανία που κοιτάζει ανατολικά, προς μια Ευρώπη που προσομοιάζει στην παλαιά Mitteleuropa-Μεσευρώπη (υπάρχουν και οι οπαδοί της Πανευρώπης). Όμως, όπως επισήμανα παλαιότερα, μετά το 2004 ''το κέντρο βάρους μεταφέρθηκε από τις Κάτω Χώρες και τον Ρήνο στην μετα-σοσιαλιστική ΚεντροΑνατολική Ευρώπη και την Βαλτική και τοποθετήθηκαν τα θεμέλια για αυτό που σήμερα ορισμένοι ονομάζουν «Γερμανική Ευρώπη». Θεωρώ τον όρο παραπλανητικό''. Τον θεωρώ παραπλανητικό γιατί επικρατεί το ερμήνευμα περί «γερμανικών δορυφόρων». Η μετακίνηση αυτή ενίσχυσε την κεντρικότητα της Γερμανίας, η οποία και να ήθελε δεν μπορεί να αγνοήσει τον φυσικό της ρόλο ως δεσμού μεταξύ ανατολικής και δυτικής Ευρώπης, αλλά από που έως που η Πολωνία είναι «γερμανικός δορυφόρος»; Ο πρώην Πρωθυπουργός της Πολωνίας Jarosław Kaczyński, δήλωσε πρόσφατα, πως «μια Καρολίγγεια Ευρώπη» θα οδηγήσει σε συγκρούσεις στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Σημειώσεις
[-] Η στάση της Τουρκίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο πρώην Πρωθυπουργός της Τουρκίας, Davutoğlu, είχε κάνει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα δήλωση, η οποία δεν έγινε γνωστή στην Ελλάδα: «Nobody can tell me “we Europeans” and “you Turks” […] But we are part of European history. And we are part of contemporary Europe. There are 45 million Muslims living in Europe and more than 6 million Turks. […] We have to have an inclusive European identity. But if you have a Holy Roman-German-Christian type of understanding, then Europe has ended, sorry». Εν τω μεταξύ ο Erdoğan δήλωσε πως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιθυμεί να γίνει μέλος της η Τουρκία, διότι αποτελεί μουσουλμανική πλειοψηφικά χώρα και πως η Τουρκία μπορεί να διεξάγει, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, δημοψήφισμα, για το εάν και κατά πόσο επιθυμεί να συνεχιστεί η πορεία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Θυμίζω πως η Τουρκία υπέγραψε για πρώτη φορά ευρω-συμφωνίες το 1963 και ξανά το 1987 και το 2005. Για όσες και όσους δεν γνωρίζουν διπλωματική και διεθνοπολιτικη ιστορία να θυμίσω πως στα πλαίσια περιορισμού - και ενώπιον του κινδύνου - εξάπλωσης των πεδίων επιρροής της Αγίας ΡωμαιοΓερμανικής αυτοκρατορίας, η οθωμανική διπλωματία του 16ου και 17ου αιώνα εφάρμοζε πολιτικές εξισορρόπησης (της τελευταίας) με την Σουηδία και την Πολωνία. Η αποδυνάμωση της Πολωνίας και της Σουηδίας είχε ως αποτέλεσμα η Οθωμανική Αυτοκρατορία να υποστεί ρωσικές και αργότερα γερμανικές πιέσεις στα Βαλκάνια (κάποια πράγματα δεν αλλάζουν παρά την «πρόοδο» και την «παγκοσμιοποίηση»). Και για να το κάνω ακόμα πιο «πιπεράτο». Η Μεταρρύθμιση επικράτησε, εν πολλοίς, και λόγω της πολιτικής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μιλάμε για μια περίοδο όπου, για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, Προτεσταντισμός και Ισλάμ θεωρήθηκε πως βρίσκονται πιο κοντά μεταξύ τους, παρά με τον ΡωμαιοΚαθολικισμό (επίσης η Ισπανία δεν ήταν ανεκτική απέναντι στον προτεσταντισμό). Ο ρόλος που διαδραμάτισε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στην επικράτηση του Προτεσταντισμού έχει υποτιμηθεί ή λησμονηθεί ιστορικά (αντίθετα, η ευρωκεντρική ιστοριογραφία επιτάσσει την ανατίμηση γεγονότων όπως ο «Πόλεμος των Χωρικών», ο οποίος συνδέθηκε μετέπειτα με την Γαλλική Επανάσταση και την Άνοιξη των Εθνών του 1848. Τις επαναστάσεις του 1848 τίμησε και στο όνομα τους πρόσφατα μίλησε, ο Viktor Orbán της Ουγγαρίας. Πως αλλάζουν οι καιροί, πράγματι... Στην Ουγγαρία και την Τρανσιλβανία οι Οθωμανοί υποστήριξαν κατ' επανάληψη τους Καλβινιστές).

[-] In terms of economy the UK is the third top export destination of Poland with (6.4%, 2014), just after Czech Republic (6.5%) and Germany (26.3%). For Czech Republic it is the fifth top export destination (5%), Slovakia – eight (5%), Hungary – seventh (4%).


5.
Δύο στρατόπεδα υπάρχουν. Οι δυνάμεις του status quo που, όπως πάντα ιστορικά άλλωστε, επιθυμούν την διατήρησή και εμβάθυνση του. Και οι δυνάμεις που επιθυμούν την αναθεώρηση, τον επανακαθορισμό, την ανακατανομή οικονομικής και πολιτικής ισχύος εντός του υπάρχοντος συστήματος ή την δομική μεταβολή του. Όσες και όσοι, μετά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, μάχονται προκειμένου να αποτραπεί η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή να απονομιμοποιηθεί το αποτέλεσμα, αποτελούν φορείς και οπαδούς του status quo. Το status quo πλέον όμως, ούτε στην Ε.Ε, αλλά ούτε και στον ευρύτερο ΕυρωΑτλαντικό χώρο λειτουργεί.

Οι Bremaineers, αντίπαλοι των Brexiteers και οπαδοί της παραμονής τοποθετούνται υπέρ του status quo. Στις μέρες μας όμως, status quo, σημαίνει δυσλειτουργία, καταρρέουσες δομές και απονομιμοποιημένοι θεσμοί, πόλωση, απειλές, κοινωνικό διχασμό ή ορθότερα κατακερματιμό και αποδιοργάνωση. Εβδομήντα χρόνια μεταπολεμικής «φιλελεύθερης τάξης» στα πλαίσια του ευρωατλαντικού χώρου και εξήντα χρόνια πορείας προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση και ολοκλήρωση και προς την "ever closer union", κατέληξαν σε ανεξέλεγκτη μετανάστευση, οικονομική στασιμότητα ή στραγγαλισμό, διαίρεση των κοινωνιών, απώλεια εθνικής ταυτότητας και σταδιακή διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών. Τα προηγούμενα, μαζί με την αποδόμηση των εθνικών πολιτικών συστημάτων, αποτελούν κληρονομία του «ευρωπαϊκού project» (για τις Η.Π.Α ας μιλήσουν οι Αμερικανοί). Δεν αποτελούν παρεκτροπές από κάποιο ιδεατό ανύπαρκτο μέλλον, αλλά έσχατες συνέπειες ενός υπαρκτού παρελθόντος και παρόντος. Αποτελούν συνεπή κατάληξη μιας υπαρκτής πορείας εντεύθεν και όχι παρεκτροπές από κάποιο ανύπαρκτο εκείθεν.

Οι ηγεσίες, οι ελίτ, το κατεστημένο, το πολιτικό mainstream (εναντίον όλων αυτών είναι η εξέγερση) και οι παρατρεχάμενοι τους, δημοσιογράφοι, οργανικοί διανοούμενοι, καθηγητές πανεπιστημίων και λοιποί, όλοι όσοι έχουν επενδύσει στο status quo, στην διατήρηση και εμβάθυνση του, δείχνουν να μην πτοούνται από τις αντιδράσεις στο εσωτερικό των εθνικών κοινωνιών. Έχω αναλύσει σε διαφορά σημειώματα την διαφορά παγκοσμιοποίησης εκτός εισαγωγικών και «παγκοσμιοποίησης» εντός εισαγωγικών, δηλαδή την παγκοσμιοποίηση ως αντικειμενική εξέλιξη και την «παγκοσμιοποίηση» ως υποκειμενική επιδίωξη, νομιμοποιητικό θεμέλιο, φαντασίωση, και σύνθημα. Η «παγκοσμιοποίηση», εντός εισαγωγικών, αποτελεί την ιδεολογία του status quo και των ελίτ που προσπαθούν απελπισμένα να διατηρήσουν αυτό το status quo.

Εντός αυτών των πλαισίων στο εσωτερικό της «Δύσης» το Brexit φαίνεται να βαθαίνει το ρήγμα μεταξύ παγκοσμισμού και εθνικισμού (globalism - nationalism). Με αυτόν τον τρόπο κατανοεί η «Δύση» όσα συμβαίνουν στα εσωτερικό της. Δεν είναι απαραίτητο πως προσλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο τα πράγματα εξωδυτικά, π.χ. στην Κίνα, στην Ινδία ή αλλού. Εκτός «Δύσης» περισσότερο προσλαμβάνεται ως «μονοπολισμός» έναντι «πολυπολισμού» (ή πολυκεντρισμού ή multiplex ή όπως αλλιώς θέλετε).

Ο «εθνικισμός» (υπό διάφορες μορφές) αποτελεί την εξωτερική και από τα κάτω αντιπολίτευση στο Davos -ή στις Βρυξέλλες στην περίπτωση της Ε.Ε- (αφού το αποτέλεσμα των κατά τόπους Porto Alegre, Seattle, 99%, Genova κ.λπ, ήταν ένα τεράστιο και ολοστρόγγυλο Μηδέν) και ο ασύμμετρος πολυπολισμός αποτελεί την εσωτερική αντιπολίτευση προς το Davos. Το Brexit συμβολίζει την υποχώρηση της ιδεολογίας της «παγκοσμιοποίησης», του γκλομπαλισμού ή παγκοσμισμού και του μονοπολισμού έναντι του «εθνικισμού» ενδοδυτικά και του ασύμμετρου πολυπολισμού εξωδυτικά.

Σημείωση
[-] Καμία «εναλλακτική» παγκοσμιοποίηση δεν μπορεί να προκύψει από το εσωτερικό της λεγόμενης «Δύσης». Η παγκοσμιοποίηση θα καθοριστεί από τα παραδοσιακά και ιστορικά εξωδυτικά κέντρα που επιστρέφουν (τα υπόλοιπα είναι για εσωτερική ευρωπαϊκή κατανάλωση και ψηφοθηρία). Η ευρωκεντρική και στενά δυτικοκεντρική εποχή παρήλθε. Αυτό είναι το νόημα της Παγκοσμιοποίησης (εκτός εισαγωγικών).

[-] Η «παγκοσμιοποίηση», εντός εισαγωγικών, αποτελεί θεμέλιο λίθο και (υπερ)εθνική ιδρυτική ιδεολογία και μύθο της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και της φαντασιακής πολιτικής κοινότητας που ονομάζεται «Ευρώπη». Όπως είχε πει και σε μια ομιλία της η Benita Ferrero-Waldner "The future of the EU is linked to globalization...". Η raison d’être, ο λόγος ύπαρξης της Ε.Ε είναι η «παγκοσμιοποίηση».

[-] Επισήμανα παλαιότερα (Καταγραφή για τα μελλοντικά χρονικά): ''Τα περί ενός κράτους και ενός λαού υπό συνθήκες μετα-κυριαρχίας και μετα-εθνικότητας είναι η ευρωπαϊκή εκδοχή «του τέλους της ιστορίας». Οι Αμερικανοί έζησαν την διάψευση των ονειροφαντασιών τους περί «του τέλους της ιστορίας». Τα επόμενα χρόνια, «οι Ευρωπαίοι», θα ζήσουν και αυτοί με τη σειρά τους, την διάψευση της δικής τους εκδοχής περί «του τέλους της ιστορίας»''.


6.
Η απόφαση για αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, φανερώνει και υπογραμμίζει ορισμένες πολύ ενδιαφέρουσες τάσεις ή χάσματα που υποβόσκουν στο εσωτερικό της Ε.Ε και του ευρύτερου ευρωατλαντικού χώρου.

Αναφέρομαι στην τάση απομάκρυνσης της δυτικής από την ανατολική Ευρώπη και την διστακτικότητα των χωρών της πρώτης (δυτικής Ευρώπης) να εμπλακούν δυναμικά στην ανατολική Ευρώπη και τον ευρύτερο μετα-σοβιετικό χώρο. Το χάσμα δεν είναι μονάχα ενδο-ευρωπαϊκό αλλά και ενδο-ΝΑΤΟϊκό. Εάν το ΝΑΤΟ είχε το μυαλό του περισσότερο στην Μεσόγειο και σε ζητήματα που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή ασφάλεια και όχι σε γεωπολιτικά παιχνίδια στην Ευρασία, ισχυρίζονται ορισμένοι, η μεταναστευτική-προσφυγική κρίση ίσως να είχε αποφευχθεί, και κατά αυτόν τον τρόπο να είχε εξουδετερωθεί ή αδρανοποιηθεί μια από τις βασικές κινητήριες δυνάμεις του Brexit (Will immigration demolish in decades a nation built over centuries?, αναρωτιούνται κάποιοι στον αγγλοσαξονικό κόσμο). Ορισμένοι πάνε ακόμα μακρύτερα το ζήτημα ΝΑΤΟ-Μεσογείου αναφερόμενοι και στην αποφυγή των τρομοκρατικών ενεργειών στην Γαλλία. Στα πλαίσια αυτά το Brexit υπογραμμίζει την ανησυχία για την επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς και την μετατροπή των προβλημάτων της Ρωσίας με τους γείτονες της σε προβλήματα της Ε.Ε. Το δημοψήφισμα στην Ολλανδία σχετιζόταν ακριβώς με την σχέση Ε.Ε-Ουκρανίας, η άνω βουλή στην Γαλλία ψήφισε για την άρση των κυρώσεων εις βάρος της Ρωσίας και η Ιταλία αρνήθηκε να αναλάβει την διοίκηση τάγματος στα πλαίσια της μεγάλης ΝΑΤΟϊκης άσκησης στην Πολωνία. Η απόφαση για Brexit εμπεριέχει το μήνυμα πως τα «ευρωπαϊκά» συμφέροντα βλάπτουν τα εθνικά συμφέροντα αρκετών χωρών και πως τα εθνικά συμφέροντα θα πρέπει να είναι υπεράνω των «ευρωπαϊκών» ή, για να το γράψω διαφορετικά, αμφισβητείται ο τρόπος με τον οποίον ορίζονται τα λεγόμενα «ευρωπαϊκά» συμφέροντα.

Η απόφαση για αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί την τελευταία εκδήλωση του αυξανόμενου χάσματος που επικρατεί στον αναπτυγμένο κόσμο μεταξύ πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ που είναι αφοσιωμένες και δεσμευμένες προς την κατεύθυνση της παγκοσμιοποίησης, από τη μια μεριά, και τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα που θεωρούν πως η ασφάλεια και η ευημερία τους δεν εξυπηρετείται από την μείωση της κυριαρχίας και τις παράλληλες διαδικασίες «απελευθέρωσης ή ανοίγματος» στα πεδία του εμπορίου και της μετανάστευσης, από την άλλη. Στα πλαίσια αυτά κόμματα, πολιτικές, επιχειρηματικές και ακαδημαϊκές ελίτ αποσυνδέονται από τις κοινωνικές τους βάσεις. Το Brexit στο Ηνωμένο Βασίλειο (ειδικά οι Άγγλοι, ουσιαστικά, ήρθαν αντιμέτωποι με το συντριπτικό ποσοστό της άρχουσας τάξης τους), ο Donald Trump και ο Bernie Sanders στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Le Pen και οι διαδηλώσεις στην Γαλλία, αποτελούν εκδηλώσεις αυτού του χάσματος στον πυρήνα της «Δύσης» (στην ανατολική μετα-σοσιαλιστική Ευρώπη είναι διαφορετικό το πλαίσιο) και φανερώνουν το αυξανόμενο αίσθημα δυσαρέσκειας και την αξίωση για επανακαθορισμό των πλαισίων και του τρόπου μέσω των οποίων διαμορφώνονται και εκτελούνται πολιτικές σε συνάρτηση με τη σχέση εθνικής-διεθνούς κοινωνίας [*].

Η απόφαση για την διενέργεια του δημοψηφίσματος στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν γνωστή εδώ και περίπου δύο χρόνια. Τα πάντα ήταν γνωστά (τάσεις, αιτια, δυσαρέσκειες), και όμως, παίχτηκε για ακόμη μια φορά το παιχνίδι της «ρητορικής». Σαν να μην υπάρχουν κοινωνικές συνθήκες και αίτια, σαν να υπάρχει μονάχα μια αντιπαλότητα σε επίπεδο «ρητορικής». Είναι η «ρητορική» Α που προκαλεί το Α'. Οι πολιτικές, οι προσανατολισμοί, οι συνθήκες και η στρατηγική δεν χρειάζεται να αλλάξουν. Παραμένουν ίδιες και απαράλλαχτες. Είναι απλά ζήτημα «ρητορικής».

Το Brexit μπορεί να ιδωθεί, επίσης, σαν αποτέλεσμα αποτυχημένης διαχείρισης. Του αποτυχημένου τρόπου με τον οποίον οι Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν το περίφημο Pivot to Asia. Οι Η.Π.Α σε όλες τις περιοχές από τις οποίες αποχωρούν ή μειώνουν την παρουσία τους (προκειμένου να εστιάσουν πόρους, δυνάμεις και προσοχή στην ευρύτερη Ανατολική και Άπω Ασία), επιδιώκουν να αφήσουν πίσω τους λειτουργικούς διακανονισμούς και συμμαχίες που να τις συμφέρουν. Όμως, από όπου αποχωρούν οι Η.Π.Α αφήνουν συντρίμμια. Δεν φαίνεται να μπορούν να διαχειριστούν σωστά τα κενά ισχύος και επιρροής που αφήνουν πίσω τους. Συνεχώς παρατηρούμε περαιτέρω αρνητικά αποτελέσματα του τρόπου με τον οποίο οι Η.Π.Α διαχειρίζονται το Pivot to Asia παράλληλα με μια ολοένα και μεγαλύτερη αδυναμία διαχείρισης κρίσεων. Είναι διαφορετικό πράγμα να διαμορφώνεις ένα διεθνές περιβάλλον και διαφορετικό πράγμα να καταστρέφεται ένα διεθνές περιβάλλον. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου δεν αποτελεί αποτυχία μονάχα του David Cameron αλλά και του Barack Obama (ο οποίος δήλωσε πως ούτε το ΝΑΤΟ εξαφανίζεται ούτε η Δια-Ατλαντική Συμμαχία αποσυντίθεται. Το ερώτημα είναι γιατί - για πρώτη φορά στην μεταπολεμική ιστορία - ένας Αμερικανός Πρόεδρος νιώθει την ανάγκη να κάνει μια τέτοια δήλωση). Επίσης, οι Η.Π.Α επιθυμούσαν η Ε.Ε να πάψει να αποτελεί καταναλωτή ασφαλείας και να αποτελέσει παραγωγό ή πάροχο ασφαλείας, προκειμένου να φύγουν βάρη από τις πλάτες της. Ουκρανία, μεταναστευτική κρίση και Brexit αποτελούν ταφόπλακα μιας τέτοιας αξίωσης. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ομαλά το περίφημο Pivot to Asia. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ιδιαίτερα κρίσιμες οι μεταβατικές φάσεις σε πολλαπλά επίπεδα.

Όπως λέει και το ελαφρολαϊκό άσμα: Φεύγω, κι αφήνω πίσω μου συντρίμμια / αρρωστημένους και αγρίμια, φεύγω, φεύγω / φεύγω, τώρα φεύγω.

Αλλά αυτά είναι δείγματα αδυναμίας και όχι δύναμης. Η Ουάσινγκτον δεν ήταν σε θέση ούτε να αποτρέψει το Brexit, ούτε να επιβάλει στους συμμάχους της την αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών τους στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, ούτε να επηρεάσει καθοριστικά τις οικονομικές πολιτικές στα πλαίσια της ζώνης του ευρώ. Και, τέλος, δεν ήταν σε θέση να αποτρέψει το Ηνωμένο Βασίλειο από το να ανοίξει τον χορό της συμμετοχής στην Asian Infrastructure Investment Bank (μετά την Βρετανία ακολούθησαν όλοι οι υπόλοιποι).

Σημείωση
[*] Έχει σημασία να εξειδικεύσουμε στον πυρήνα της «Δύσης» ή του «φιλελευθερισμού», δηλαδή στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Με αυτόν τον τρόπο φαίνονται πιο καθαρά ορισμένα πράγματα. Για περισσότερα δες: 1) Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία. Ένας ιστορικός κύκλος, 2) Γιατί επικράτησαν οι «φιλελεύθερες δημοκρατίες» στον 20ο αιώνα, και 3) Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία - II: Ιστορικός κύκλος και κατάσταση του πυρήνα.


7.
Η απόφαση για αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί την τρίτη μεγάλη κρίση της Ε.Ε τα τελευταία χρόνια και έρχεται να προστεθεί στην οικονομική κρίση και την κρίση χρέους στα πλαίσια της Ευρωζώνης και στην μεταναστευτική και προσφυγική κρίση που επηρέασε την Ζώνη Σένγκεν. Η ολοένα και εντονότερη έλλειψη εμπιστοσύνης προς την Ε.Ε αποτελεί από μόνη της σημαντικό υπόστρωμα όλων των προηγούμενων.

Το Ηνωμένο Βασίλειο γίνεται η πρώτη χώρα που αποφασίζει να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απόφαση αυτή σηματοδοτεί, για πρώτη φορά, την αντιστροφή της μεταπολεμικής διαδικασίας ευρωπαϊκής ενοποίησης (1957-2016).

.~`~.

26 Ιουνίου 2016

Ελληνική ναυτιλία - «The Times They Αre a-Changin’».

Ομιλία του Γιώργου Πρεβελάκη στα Ποσειδώνια 2016. Όμιλος Economia



Συνεχίζοντας και ενισχύοντας την ιστορική ελληνική θαλασσινή παράδοση, η ελληνική ναυτιλία έχει γνωρίσει εντυπωσιακές επιτυχίες κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες. Όμως, το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτούργησε στο παρελθόν αλλάζει με ταχείς ρυθμούς.

Οι απόψεις των μελλοντολόγων, πέρα από πολλές διαφορετικές εκτιμήσεις, συγκλίνουν ως προς δύο κύρια χαρακτηριστικά του νέου κόσμου: την ρευστότητα και το δυσπρόβλεπτο.

Μία από τις σημαντικότερες μελέτες, επισημαίνει τρεις μεγάλες μελλοντικές επαναστάσεις:

  • παγκόσμια τεχνολογική και οικονομική επανάσταση
  • παγκόσμια κοινωνική και δημοκρατική επανάσταση
  • παγκόσμια γεωπολιτική επανάσταση
Οι συνδυασμένες ριζικές και ραγδαίες αλλαγές τις οποίες συνεπάγονται οι επαναστάσεις αυτές, εκτός από την ρευστότητα, εξηγούν και την δυσκολία να προβλεφθεί η μορφή και οι εξελίξεις του νέου κόσμου. Οι επί μέρους αλλαγές οι οποίες περιλαμβάνονται στις τρεις αυτές επαναστάσεις αλληλοεπιδρούν. Έτσι, επί παραδείγματι, η αυτοματοποίηση την οποία συνεπάγεται η εκτεταμένη χρήση ρομπότ ανατρέπει τον καταμερισμό εργασίας μεταξύ ανεπτυγμένων και υπό ανάπτυξιν χωρών και οδηγεί ένα μεγάλο μέρος του ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού σε απαξίωση. Είναι προφανείς οι πολιτικές συνέπειες από την εξέλιξη αυτή, οι οποίες επηρεάζουν με την σειρά τους όποια φαινόμενα περιλαμβάνει η κατηγορία της κοινωνικής και δημοκρατικής επανάστασης. Η παγκόσμια γεωπολιτική επανάσταση, με κύριο φαινόμενο την δημιουργία ενός πολυκεντρικού και άναρχου κόσμου, συνδυάζεται με την τεχνολογική επανάσταση, οδηγώντας σε νέες απειλές για την παγκόσμια ασφάλεια, με την μορφή, επί παραδείγματι, του κυβερνοπολέμου (cyberwar). Ο κατάλογος των συνδυασμών είναι μεγάλος.

Η δυσκολία της πρόβλεψης δεν συνδέεται μόνον με την συνδυαστική των νέων φαινομένων. Προκύπτει, επίσης, από την αυξημένη διασυνδεσιμότητα (interconnectivity) την οποία έχουν καταστήσει δυνατή, μεταξύ άλλων, οι εξελίξεις στην μετάδοση και την ηλεκτρονική διαχείριση δεδομένων. Εφ’όσον δεν τεθούν πολιτικοί φραγμοί, η τάση αυτή θα αυξάνει εκθετικά, διαμορφώνοντας συστήματα ολοένα και περισσότερο δυναμικά. Καθώς ο έλεγχος των συστημάτων αυτών είναι δυσχερής, λόγω της πολυπλοκότητάς τους και της συμπίεσης του χρόνου, οι κρίσεις καθίστανται αναπόφευκτες. Αφορούν την οικονομία, την ασφάλεια, την υγεία, την ενέργεια, το περιβάλλον. Όπως έδειξε η πρόσφατη οικονομική κρίση, τέτοιες καταστροφές οδηγούν σε ριζικές αναθεωρήσεις των συνθηκών λειτουργίας στην παγκόσμια οικονομία και κοινωνία. Δεν μπορεί να αποκλειστεί ακόμη και το ενδεχόμενο μιας εντυπωσιακής αναστροφής της Παγκοσμιοποίησης, αν δημιουργηθούν μεγάλα κλειστά περιφερειακά συστήματα.

Η ρευστότητα και το δυσπρόβλεπτο του παγκοσμίου περιβάλλοντος αποτελεί εξαιρετικά σοβαρή πρόκληση για τους πολιτικούς και τους οικονομικούς παράγοντες. Όσοι έχουν εθιστεί να λειτουργούν σε ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο, όσοι στηρίζουν την επιτυχία τους στον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό και στην μεθοδική προετοιμασία για το μέλλον, θα αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες. Το νέο περιβάλλον απειλεί να αναστρέψει τις τρέχουσες ιεραρχίες, καθιστώντας αναποτελεσματικούς όσους όφειλαν την επιτυχία τους στις, περισσότερο ή λιγότερο, βέβαιες συνθήκες του παρελθόντος.

Η ελληνική εμπορική ναυτιλία διαθέτει χαρακτηριστικά τα οποία την ευνοούν στο νέο περιβάλλον. Η προσαρμοστικότητά των Ελλήνων και η ταχύτητα των αντιδράσεων τους σε μεταβαλλόμενες συνθήκες αποτελούν πολύτιμα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Σε έναν κόσμο όπου οι θεσμοποιημένες δομές πίστης (trust), οι οποίες διαμορφώθηκαν σταδιακά στην δυτική νεωτερικότητα, κλονίζονται, οι εναλλακτικές μορφές αναδεικνύονται πολύτιμα επιχειρηματικά προσόντα. Η ελληνική ναυτιλία έχει λειτουργήσει κυρίως με τέτοιες μορφές πίστης: οικογενειακή εμπιστοσύνη, εμπιστοσύνη ανάμεσα σε όσους μοιράζονται την ίδια τοπική καταγωγή και, τέλος, εμπιστοσύνη ανάμεσα σε παγκόσμιους οικονομικούς παράγοντες με μη δυτικές πολιτισμικές καταβολές, όπως οι Άραβες ή οι Ιάπωνες.

Οι γενικές συνθήκες είναι επομένως θετικές για την ελληνική ναυτιλία. Όμως, για να αξιοποιηθούν, η ελληνική ναυτιλία οφείλει να ξεπεράσει το σύνδρομο της επιτυχίας, την λογική του business as usual. Ό,τι λειτούργησε στο παρελθόν έχει μικρές πιθανότητες να είναι αποτελεσματικό και στο μέλλον.

Το πολιτικό πλαίσιο στην λειτουργία της εμπορικής ναυτιλίας οριζόταν από δύο πόλους: την αγγλοσαξονική κάλυψη και την ελλαδική κρατική υποστήριξη. Μολονότι οι σχέσεις με τους Αγγλοσάξονες και με τους Ελλαδίτες σπανίως υπήρξαν απολύτως αρμονικές, πάντως η ελληνική ναυτιλία είχε διαμορφώσει ένα modus vivendi με τους δύο αυτούς παράγοντες· χάρη σε αυτό μπορούσε να αφοσιωθεί στις τεχνικές και εμπορικές πλευρές της δραστηριότητάς της, χωρίς να ασχολείται με τις πολιτικές της διαστάσεις. Υπερανέπτυξε την οικονομική διάσταση, αφήνοντας να ατονήσει ο πολιτικός κλάδος της παγκόσμιας δραστηριότητάς της. Οικονομικός γίγας, η ελληνική ναυτιλία συνιστά πολιτικό νάνο. Οι συνέπειες αυτής της ανισομετρίας αρχίζουν να φαίνονται σήμερα, από τα μέτρα τα οποία εισηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η αλλαγή των συνθηκών θα συνεχιστεί. Η αγγλοσαξονική παγκόσμια ηγεμονία η οποία εξασφάλιζε σταθερότητα και προστασία στις ναυτιλιακές δραστηριότητες αδυνατίζει στον υπό διαμόρφωση πολυκεντρικό κόσμο. Οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί δεν θα αργήσουν να εκφραστούν έντονα και στο πεδίο των ρυθμιστικών μέτρων. Με πρόσχημα περιβαλλοντικές, ανθρωπιστικές, ενεργειακές και άλλες ανησυχίες και στόχους, οι διάφορες δυνάμεις θα προσπαθήσουν να επιβάλουν και στην ναυτιλία όρους ευνοϊκούς για τους ευρύτερους σχεδιασμούς τους. Στην νέα αρένα της παγκόσμιας διακυβέρνησης, τα συμφέροντα όσων δεν θα μπορούν να συμμετάσχουν στις σχετικές διεργασίες απειλούνται. Το lobbying, ο επηρεασμός της κοινής γνώμης των ισχυρών δυτικών δημοκρατιών, η παρέμβαση στην διαμόρφωση των νέων δογμάτων ως προς την παγκόσμια διακυβέρνηση αποτελούν τομείς τους οποίους δεν μπορεί πλέον να αγνοεί η ελληνική ναυτιλία.

Η εκπροσώπηση της ελληνικής ναυτιλίας στην παγκόσμια σκηνή καλύπτεται θεωρητικά από το ελληνικό κράτος. Όμως, το ελληνικό κράτος ήδη ανταποκρίνεται ανεπαρκώς στον ρόλο αυτό. Η κατάσταση θα βαίνει επιδεινούμενη. Το μέγεθος της ελληνικής ναυτιλίας είναι εκτός της κλίμακας του ελληνικού κράτους. Οι εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών, με κύρια παράμετρο την δομική κρίση της παιδείας, δεν συμβάλλουν ούτε στην σύμπνοια ναυτιλίας και κοινωνίας, ούτε στην αποτελεσματικότητα της ελληνικής διοίκησης. Τέλος, last but not least, το ελληνικό κράτος, ήδη ιστορικά εξαρτημένο από τις ξένες δυνάμεις, διανύει σήμερα μια φάση οξυμένης εξάρτησης, λόγω δανειακών υποχρεώσεων. Δύσκολα, επομένως, μπορεί να υποστηρίξει τα συμφέροντα της ελληνικής ναυτιλίας, όταν συγκρούονται με αντίστοιχα συμφέροντα των δανειστών.

Συνοψίζοντας, η ελληνική ναυτιλία σήμερα αντιμετωπίζει τέσσερεις νέες προκλήσεις:

Η πρώτη πρόκληση αφορά την πολιτική εκπροσώπηση σε παγκόσμια κλίμακα. Στο νέο ρευστό παγκόσμιο σύστημα, οι κανόνες του ανταγωνισμού θα αλλάζουν, αντανακλώντας, όχι μόνον την ρευστότητα των γεωπολιτικών ισορροπιών, αλλά και την αναθεώρηση της πολιτικής λειτουργίας στα διάφορα κράτη. Απαιτείται, επομένως, να ενισχυθεί η αυτόνομη παρουσία της ελληνικής ναυτιλίας στην παγκόσμια σκηνή: στους διεθνείς οργανισμούς, στην ξένη κοινή γνώμη, στα προβεβλημένα think-tanks, στα πανεπιστήμια κ.λπ.

Για να μπορεί να λειτουργήσει πολιτικά σε παγκόσμιο επίπεδο, η ελληνική ναυτιλία πρέπει να παραμένει ενωμένη και συνεκτική. Η δεύτερη πρόκληση αναφέρεται στον κίνδυνο από τις φυγόκεντρες δυνάμεις. Ως τώρα τις ανέστελλε η ελληνική ταυτότητα και οι δεσμοί με το ελληνικό έδαφος. Ο κοσμοπολιτικός χαρακτήρας της νέας γενεάς των εμπλεκομένων στην ναυτιλία, η διάβρωση των συμβόλων της ελληνικότητας στο ελλαδικό πλαίσιο, η τάση φυγής από την Ελλάδα λόγω φορολογικών και εργασιακών συνθηκών και η γενικότερη απαξίωση της ελληνικής εικόνας στο εξωτερικό ήδη απειλούν την συνοχή της ελληνικής ναυτιλίας. Η απάντηση στην πρόκληση αυτή μπορεί να προέλθει από την ενίσχυση των δεσμών της ελληνικής ναυτιλίας με την ελληνική διασπορά, με ιδιαίτερη έμφαση στην πανεπιστημιακή και ερευνητική. Η ελληνική ταυτότητα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί κατά περισσότερο ανοικτό, σύγχρονο και οικουμενικό τρόπο, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στον ρόλο του συνεκτικού ιστού, χωρίς τον οποίο η οποιαδήποτε οικονομική ομαδοποίηση διαλύεται εις τα εξ ων συνετέθη με την πρώτη αλλαγή των οικονομικών παραμέτρων.

Η τρίτη πρόκληση αφορά την εδαφική βάση της ελληνικής ναυτιλίας.

Ο κόσμος στον οποίο ζήσαμε, προϊόν της δυτικής ιστορικής εξέλιξης κατά τους τελευταίους τέσσερεις αιώνες, συγκροτήθηκε επί τη βάσει του εδαφικού έθνους-κράτους. Η παγκόσμια κλίμακα οργανώθηκε ως μια κοινωνία από ανεξάρτητες κυρίαρχες ενότητες. Αυτό το λεγόμενο «βεστφαλιανό» σύστημα αμφισβητείται από τις εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών, όπως η Παγκοσμιοποίηση, η δημιουργία μεγάλων περιφερειακών ενοτήτων, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι πρόοδοι της τεχνολογίας, τα νέα ιδεολογικά ρεύματα και τα προβλήματα του περιβάλλοντος. Η γεωγραφία του κόσμου καθίσταται ιδιαιτέρως σύνθετη. Νέες κλίμακες αναδεικνύονται. Η δικτυωτή οργάνωση αναβιώνει. Άλλοτε συνεργάζεται, άλλοτε ανταγωνίζεται την εδαφική. Οι πόλεις οι οποίες κατά την βεστφαλιανή περίοδο απώλεσαν την αυτονομία τους και υπετάγησαν στο Κράτος ανακτούν σταδιακά τον ρόλο τους και διασυνδέονται μεταξύ τους. Τα δίκτυα των πόλεων αποτελούν μια νέα πραγματικότητα η οποία θυμίζει τον κόσμο της Αρχαιότητας ή, πιο πρόσφατα, την λειτουργία της καθ’ημάς Ανατολής.

Ο ανταγωνισμός των πόλεων για να προσελκύσουν την ελληνική ναυτιλία είναι αποκαλυπτικός των νέων τάσεων. Η διάχυση της ελληνικής ναυτιλίας σε πολλές πόλεις δεν συνάδει, όμως, προς τα συμφέροντά της και ενισχύει τις φυγόκεντρες τάσεις. Η ελληνική ναυτιλία πρέπει να παραμείνει συγκεντρωμένη γεωγραφικά, συνάπτοντας στρατηγική συμμαχία με μια και μόνη πόλη. Η κοινωνία της πόλης αυτής πρέπει να καταστεί συνεργάτης και αλληλέγγυος της ναυτιλίας. Η ισχυρή μητροπολιτική εδαφική βάση επιτρέπει να παρακαμφθούν οι ενδεχόμενες δυσκολίες από τις αδυναμίες του Κράτους. Μια τέτοια συμμαχία δεν συγκροτείται απλώς και μόνο με την εγκατάσταση κάποιων ναυτιλιακών γραφείων. Απαιτείται διαπραγμάτευση με τους τοπικούς φορείς, επηρεασμός της κοινής γνώμης, δημιουργία δεσμών εμπιστοσύνης.

Η ορθή επιλογή της πόλης αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του εγχειρήματος. Ο Πειραιάς φαίνεται ως η περισσότερο πιθανή λύση. Όμως, παράλληλα με τα αναμφισβήτητα ιστορικά του πλεονεκτήματα, διαθέτει και σοβαρά μειονεκτήματα, το κυριότερο από τα οποία είναι η συνάφειά του με το κέντρο του ελληνικού κράτους, την Αθήνα. Η εναλλακτική περίπτωση της Θεσσαλονίκης πρέπει να εξεταστεί σοβαρά. Η γεωγραφική της θέση, η παράδοσή της ως μείζονος οικονομικού κέντρου των Βαλκανίων και η ιστορική κοσμοπολιτική της εικόνα αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα. Διαθέτει το αναγκαίο ελάχιστο μέγεθος για την προσέλκυση των απαραιτήτων υπηρεσιών. Ταυτοχρόνως, το σχετικά περιορισμένο μέγεθός της επιτρέπει στην εμπορική ναυτιλία να διαδραματίζει τον καθοριστικό ρόλο, χωρίς να υφίσταται τον ανταγωνισμό άλλων ισχυρών συμφερόντων.

Οι προοπτικές της ζήτησης και της προσφοράς στον τομέα της ναυτιλίας είναι αβέβαιες. Η προβλεπόμενη ενίσχυση της παγκόσμιας μέσης οικονομικής τάξης προμηνύει, βέβαια, αύξηση της κατανάλωσης και, επομένως, και των μεταφορών. Υπάρχουν όμως άλλες πιθανές εξελίξεις οι οποίες επιδρούν προς την αντίθετη κατεύθυνση, όπως οι τεχνολογικές αλλαγές (αυτοματοποίηση της παραγωγής, τρισδιάστατη εκτύπωση, νέες πηγές ενεργείας) και τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Στον τομέα της προσφοράς είναι, επίσης, ενδεχόμενο να δημιουργηθούν αρνητικές συνθήκες κάτω από την επίδραση γεωπολιτικών παραγόντων, όπως, επί παραδείγματι, η ενδεχόμενη επιδίωξη της Κίνας να αποκτήσει μεταφορική αυτονομία.

Η ελληνική ναυτιλία πρέπει επομένως να διευρύνει τους τομείς στους οποίους δραστηριοποιείται, διατηρώντας τον παγκόσμιο και θαλασσινό της χαρακτήρα. Οι συνθήκες την ευνοούν. Κατά τις επόμενες δεκαετίες, οι οικονομικές δραστηριότητες οι οποίες σχετίζονται με τις θάλασσες θα αποτελέσουν τον ταχύτερα αναπτυσσόμενο τομέα της παγκόσμιας οικονομίας. Σύμφωνα με μελέτη του ΟΟΣΑ, η λεγόμενη Οικονομία των Ωκεανών η οποία έχει σημερινή παραγωγή αξίας 1,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων προβλέπεται να την διπλασιάσει ώς το 2030.

Επομένως η τέταρτη πρόκληση της ελληνικής ναυτιλίας είναι να επεκτείνει και εμβαθύνει την ελληνική ναυτική παράδοση, με δυναμική είσοδο στην Οικονομία των Ωκεανών.

Την δεκαετία του 1960, ακόμη έφηβοι, οι σημερινοί παλαίμαχοι ηγέτες του ελληνικού εφοπλισμού άκουγαν τον Bob Dylan στην επιτυχία του The Times They Αre a-Changin’. Ας θυμηθούν τους στίχους του τραγουδιού αυτού. Πρέπει να τους εμπνεύσουν στην προσπάθεια για την προσαρμογή της ελληνικής ναυτιλίας στις νέες συνθήκες.

THE TIMES THEY ARE A-CHANGIN'

Come gather ‘round people
Wherever you roam,
And admit that the waters
Around you have grown.
And accept it that soon
You'll be drenched to the bone,
If your time to you
Is worth saving
Then you better start swimming
Or you'll sink like a stone,
For the times they are a-changin'!

Come writers and critics
Who prophesize with your pen,
And keep your eyes wide
The chance won't come again.
And don't speak too soon
For the wheel's still in spin,
And there's no telling who
That it's naming
For the loser now
Will be later to win
For the times they are a-changin'.

Come senators, congressmen
Please heed the call,
Don't stand in the doorway
Don't block up the hall.
For he that gets hurt
Will be he who has stalled.
There's a battle outside
And it's raging
It'll soon shake your windows
And rattle your walls
For the times they are a-changin'.

Come mothers and fathers,
Throughout the land
And don't criticize
What you can't understand.
Your sons and your daughters
Are beyond your command,
Your old road is
Rapidly aging.
Please get out of the new one
If you can't lend your hand,
For the times they are a-changin'.

The line it is drawn
The curse it is cast,
The slow one now will
Later be fast.
As the present now
Will later be past
The order is rapidly fading.
And the first one now
Will later be last
For the times they are a-changin'.

Γιώργος Πρεβελάκης

.~`~.

24 Ιουνίου 2016

.~`~.

I
Αποκλειστικές εικόνες από το Λονδίνο


Παρατηρήσεις, σχόλια και αναλύσεις, τις επόμενες ώρες, ημέρες και εβδομάδες


II
Τα Ουσιώδη και τα Καίρια


.~`~.

22 Ιουνίου 2016

22 Ιουν 2016.

Τα επόμενα τα γράφω κάπως χιουμοριστικά, μάλλον... Μεταξύ σοβαρού και αστείου. Ούτε «ανάλυση» θέλω να κάνω, ούτε «πρόβλεψη». Προκύπτουν από ελεύθερους διαλόγους και σχολιασμούς επί συγκεκριμένου άρθρου, και θα αποσυρθούν. Στη θέση τους τα τοποθετηθεί ένα όμορφο μουσικό διάλειμμα.


Ο ΕυρωπαϊκόςΣουΣουΔισμός, ίσως να κινδυνεύει.

Τι είναι όμως ΕυρωπαϊκόςΣουΣουΔισμός ή ΕυρωΣουΣουΔισμός; Η νοοτροπία και ιδεολογία που προέκυψε κατά την μετατροπή ή τον μετασχηματισμό της Ε.Ο.Κ σε Ε.Ε, μέσω της αντιγραφής του υπερεθνικού πολιτικού μοντέλου (παραλλαγμένου κατά το «πλουραλιστικότερον», φυσικά) και της ευρύτερης πολιτικής φιλοσοφίας (όχι όμως του οικονομικού συστήματος) της Ε.Σ.Σ.Δ. Άλλωστε και η Ε.Σ.Σ.Δ, επίσης, θα εξασφάλιζε την ευημερία όλων των λαών, χωρίς εθνικισμούς και ηγεμονισμούς (θεωρώντας παρωχημένη κάθε έκφραση εθνικισμού).

Εάν οι Βρετανοί ψηφίσουν να αποχωρήσουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, και δεν τους επιτραπεί να αποχωρήσουν από αυτήν, τότε θα είναι πλέον ξεκάθαρο, πως έχουμε να κάνουμε με μια ευρωπαϊκή Ε.Σου.Σου.Δου της Μαντάμ Chouchou. Για αυτό και δεν πρέπει οι Βρετανοί να ψηφίσουν αποχώρηση. Προκειμένου να μην φανερωθεί ποια είναι η Μαντάμ Chouchou κάτω από τα πολύχρωμα (πορτοκαλί, βεραμάν, ροζουλί και τυρκουάζ) φουστάνια της.

Εάν πράγματι δεν υπάρχει το Exit ως επιλογή, εάν αποτελεί απλά μια μέθοδο εξαπάτησης ή μια ψευδαίσθηση ελεύθερης βούλησης, τότε θα ζήσουμε περίεργες καταστάσεις στο εσωτερικό της «Ένωσης». Η Ε.Ε θα κινδυνεύσει να ακολουθήσει την μοίρα της Ε.Σ.Σ.Δ (μάλλον στο πιο άγριο). Ούτε στην Ε.Σ.Σ.Δ υπήρχε Exit. Η συμμετοχή ήταν όμως «εθελοντική» και σε αυτήν. Ήταν να μην μπεις. Άπαξ και μπήκες...

Η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών ήταν η πρώτη «μετανεωτερική αυτοκρατορία» που κατέρρευσε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί το δεύτερο μετανεωτερικό εγχείρημα στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Σημειώσεις
[-] Όποιος έχει μελετήσει την άνοδο των εθνικισμών στον ευρύτερο σοσιαλιστικό κόσμο κατά την τελευταία περίοδο της Ε.Σ.Σ.Δ, μπορεί να αντλήσει διδάγματα για την σημερινή επάνοδο του εθνικισμού. Αρκετοί και αρκετές, λόγω της οικονομικής κρίσης, σκέφτονται την δεκαετία του 1930. Μήπως όμως θα πρέπει να σκεφτόμαστε περισσότερο την δεκαετία του 1980; Και πιο συγκεκριμένα, τα τέλη της συγκεκριμένης δεκαετίας;

[-] Το «πρόβλημα» με τον εθνικισμό είναι ακριβώς αυτό: Αποτελεί καταστροφέα αυτοκρατοριών.

[-] Διαβάζω σε ένα βιβλίο: ''Φόνος ή αυτοκτονία; Επανάσταση ή αποχώρηση; Τα ίδια ερωτήματα που διατυπώνονται συχνά με το τέλος της βρετανικής εξουσίας στην Ινδία, ή της ολλανδικής στην Ινδονησία, μπορούν να τεθούν και προκειμένου για το 1989 [και για το 2016 θα προσθέσω εγώ]. Όχι τυχαία: η πτώση του κομμουνισμού αποτέλεσε τμήμα του ευρύτερου καμβά της ευρωπαϊκής αποαποικιοποίησης''. Η αποσύνθεση των αυτοκρατοριών, σε συνδυασμό με αυτό που ονομάστηκε «αποαποικιοποίηση» (ολικά αγνοημένη διαδικασία παγκοσμίων διαστάσεων και τεράστιας σημασίας), αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος από μέρους μου.

[-] Ένας υψηλά ιστάμενος αμερικανός στρατιωτικός (δεν θυμάμαι εάν ήταν στρατηγός) πριν από περίπου μια δεκαετία είχε δηλώσει πως το πρόβλημα με τον εθνικισμό είναι, πρώτον, πως δεν μπορείς να κάνεις εύκολα κατοχή και, δεύτερον, πως δυσκολεύει την μεταπολεμική «διαχείριση» (προσπαθούσε να ερμηνεύσει την μεταπολεμική αποτυχία των Αμερικανών στο Ιράκ).

[-] Το οικονομικό μοντέλο σε συνδυασμό με την εξαιρετικά δύσκολη σχέση Κέντρου - Περιφέρειας (δύστροπα κράτη-δορυφόροι: satellite states) ήταν δύο από τις βασικές αιτίες απελευθέρωσης των εθνικισμών στην Ε.Σ.Σ.Δ και στην ευρύτερη σοβιετική σφαίρα. Υπάρχει άραγε σήμερα ερμηνεία για την άνοδο των εθνικισμών (με διάφορες μορφές) στην Ε.Ε και στην ευρύτερη ευρωπαϊκή σφαίρα;

[-] Η αλήθεια είναι πως ποτέ δεν πήρα ιδιαίτερα σοβαρά τον παραλληλισμό ανάμεσα στην Ε.Σ.Σ.Δ και την Ε.Ε. Πολιτικά όμως, έχει την αξία του.

21 Ιουνίου 2016

I. Κράτη μικρού και μεσαίου μεγέθους που έχουν (και δεν έχουν) μέλλον, II. Η Ελλάδα όπως είναι (και όπως θα έπρεπε να βλέπει πως είναι) και η Ελλάδα όπως θέλει να βλέπει πως είναι.

I
Κράτη μικρού και μεσαίου μεγέθους που έχουν μέλλον είναι τα pivot states. Κράτη μικρού και μεσαίου μεγέθους που δεν έχουν μέλλον είναι τα shadow states (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ελλάδα).

A 'pivot state' is a nation that is able to build profitable relationships with multiple other major powers without becoming overly reliant on any one of them. This ability to hedge allows a pivot state to avoid capture -in terms of security or economy- at the hands of a single country. In his book, ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (ωραίος τίτλος, διδακτικός), Ian Bremmer explains how, in a volatile G-Zero world, the ability to pivot will take on increased importance. At the opposite end of the spectrum are shadow states that are frozen within the influence of a single power.

Πιθανά pivot states: Καζακστάν, Σουηδία, Τουρκία, Σιγκαπούρη, Ισραήλ, Αυστραλία, Ιορδανία, Αργεντινή, Ελβετία, Η.Α.Ε, Καναδάς, Ταϊβάν, Μογγολία, Νότιος Αφρική, Κορέα, Χιλή κ.α (από τα μεγαλύτερα, Ιράν και Ινδονησία, και υπό διαφορετικές συνθήκες, ορισμένα ευρωπαϊκά).

Σημείωση
Ο πρώην Καναδός υπουργός εξωτερικών John Baird, είχε δηλώσει πόσο περήφανος ένιωθε που ως υπουργός εξωτερικών το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό ήταν στο Πεκίνο και όχι στην Ουάσινγκτον. Για την κινητικότητα του Ισραήλ και της Αυστραλίας δεν χρειάζεται να ειπωθούν πολλά. Την Κίνα και την Ινδία επισκέφτηκε ο Πρωθυπουργός της Σουηδίας (στην Ινδία δραστηριοποιούνται πάνω από 100 σουηδικές εταιρείες. Σε εμάς, οι πολιτικοί της μεταπολίτευσης, παρέδωσαν ένα ευρωκεντρικό κράτος παρωδία-τραγέλαφο με μηδενικές επαφές με Ιαπωνία και Ινδία). Αλλά ξέχασα, αυτά είναι «τριτοκοσμισμοι». Αυτή είναι η ιδεολογία που επικρατεί σε κράτη πελάτες, παραρτήματα «ανηκολογίας» (Ανήκομεν εις...) και παγωμένα κράτη-σκιές.


II
Εικόνα 1: Η γειτονική και περιφερειακή γεωγραφία της Ελλάδας όπως είναι. Η Ελλάδα, συγκεκριμένα το Αιγαίο, βρίσκεται στο κέντρο της εικόνας (περίπου, δεν μου βγήκε ακριβώς, ήθελε λίγο ακόμη stretch προς τα δυτικά). Έτσι θα έπρεπε, πρωταρχικά, να βλέπει και να αντιλαμβάνεται η Ελλάδα τον εαυτό της. Όπως είναι. Και μονάχα έπειτα, όπως θα ήθελε να είναι.

Εικόνα 1


Εικόνα 2: Πως αντιλαμβάνεται και βλέπει η Ελλάδα τον εαυτό της στην πραγματικότητα, και πως θέλει να βλέπει τον εαυτό της (αυτό είναι το πιο ανησυχητικό). Κάτω δεξιά, σε μια γωνίτσα της «Ευρώπης», ένα τμήμα της Ελλάδας (ως υπο-περιοχή ή υπο-περιφέρεια). Ο «φτωχός συγγενής» ή ο «Ακρίτας» του «δυτικού, ευρωπαϊκού και χριστιανικού πολιτισμού» (sic). Ρίγη συγκίνησης και ηρωισμού... (ευρωσανό)

Εικόνα 2


Σημείωση
Η φωτογραφία που έγινε γνωστή πριν κάποιους μήνες και έδειχνε τον σημερινό Πρωθυπουργό παραπεταμένο σε μια γωνιά, περιθωριοποιημένο στην άκρη, με μίζερο ύφος, αντικατόπτριζε την αντίληψη, την ταυτότητα και την συνείδηση που προκύπτει και απορρέει από την εικόνα 2. Όπως άλλωστε, και όλες οι πολιτικές της Ελλάδας, δεν αποτελούν τίποτα άλλο από απλά παράγωγα της εικόνας 2.

20 Ιουνίου 2016

Το ζήτημα της πολιτικής μονάδας (εθνικό κράτος κ.λπ). Εν συντομία.

Ήδη από την εποχή του Metternich, πολιτικές μονάδες όπως αυτές που σήμερα ονομάζουμε εθνικά κράτη θεωρούνταν μη λειτουργικές. Πριν και μετά από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο τα «έθνη-κράτη» θεωρήθηκαν ξανά «εκτός εποχής». Πριν ακόμα γεννηθούν ή/και ολοκληρωθούν εσωτερικά, τα εθνικά κράτη θεωρήθηκαν «γέρικα» και «ξεπερασμένα». Το ζήτημα, όμως, δεν είναι το εθνικό κράτος καθεαυτό αλλά αυτό της πολιτικής μονάδας. Οι άνθρωποι που θεωρούν ξεπερασμένα τα εθνικά κράτη βλέπουν συνήθως μια ευθύγραμμη και προοδευτική εξέλιξη στα πράγματα και όχι μια αντιπαράθεση ή σχέση χιλιετιών μεταξύ Πόλης και Αυτοκρατορίας.

Εάν ίσχυε, για παράδειγμα, το περί «προόδου» θεώρημα και η σιδηροδρομική-μονογραμμική αντίληψη περί ιστορίας, την οποία ενστερνίζονται οι άνθρωποι αυτοί, στις μέρες μας η Περσική Αυτοκρατορία θα έπρεπε να εκτείνεται - τουλάχιστον - από τα Ιμαλάϊα μέχρι τις Άλπεις.

Η ιστορία όμως κινήθηκε και συνεχίζει να κινείται διαφορετικά. Εν συντομία. Από τις αρχαίες ελληνικές πόλεις και την περσική αυτοκρατορία, από τις πόλεις της Μεσοποταμίας και αργότερα τις ιταλικές και ελβετικές πόλεις και τις επαφές τους με την βυζαντινή, οθωμανική και ρωμαιογερμανική αυτοκρατορία. Από τη μάχη των Βασιλέων εναντίον της Εκκλησίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τον θρίαμβο του μονάρχη τόσο επί της Αυτοκρατορίας όσο και επί της Εκκλησίας. Από την ενίσχυση του στέμματος έναντι της αριστοκρατίας. Από την ανάδυση των εθνικών κρατών και την κατάρρευση των αυτοκρατοριών (οι σπουδαιότεροι από τους αυτοκρατορικούς σχηματισμούς που διαλύθηκαν τους τελευταίους δύο αιώνες: Ισπανική αυτοκρατορία, Οίκος των Αψβούργων, Οίκος των Ρομανώφ, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Σοβιετική Ένωση, Γαλλική αυτοκρατορία, Γερμανική αυτοκρατορία, Βρετανική αυτοκρατορία, Πορτογαλική αυτοκρατορία, Ολλανδική αυτοκρατορία. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα, τα εθνικά κράτη που προέκυψαν από την διάλυση των αυτοκρατοριών είναι, ή θα αποδειχθούν στο μέλλον, σημαντικότερα από τα παλαιά αυτοκρατορικά κέντρα: Πορτογαλία-Βραζιλία, Ολλανδία-Ινδονησία, Ισπανία-Μεξικό κ.λπ).

Αυτή είναι η «αντιπαράθεση ή σχέση» (ορισμένοι θα την ονόμαζαν «διαλεκτική») που παρατηρούμε ιστορικά, και όχι μια ευθύγραμμη εξέλιξη των μεγάλων και ανοιχτών χώρων της ρωμαϊκής ή περσικής αυτοκρατορίας ή της αλεξανδρινής εποχής.

Η ενιαία πολιτική μονάδα (την οποία στις μέρες μας σχηματικά ονομάζουμε «έθνος-κράτος») εκκινεί από τις λεγόμενες πόλεις-κράτη και συνεχώς εξελίσσεται. Θεωρείται συνήθως εσφαλμένα «κλειστή δομή» διότι προσπαθεί να διατηρήσει το καθεστώς αυτοκυβέρνησης. Στην πράξη όμως πόλεις-κράτη, όπως η Αθήνα, η Κόρινθος, οι Συρακούσες, η Ουγκαρίτ, η Βενετία κ.λπ χρησιμοποίησαν τη γεωγραφική θέση τους για να αναπτύξουν εκτεταμένα εμπορικά δίκτυα (π.χ, Χανσεατική Ένωση). Αυτές οι πόλεις ήταν συχνά ανοιχτές σε αλλαγές, πάλλονταν από νέες ιδέες και ήταν ικανές να παράσχουν έναν σχετικά άνετο τρόπο ζωής. Κύριο χαρακτηριστικό τους ήταν πως αρνούνταν να ενσωματώσουν ξένους στο σώμα των πολιτών τους, εν μέρει επειδή η ενσωμάτωση υπερβολικά μεγάλου αριθμού ξένων θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην απώλεια της «δημοκρατικής» αρχής (αυτοκυβέρνησης και κυριαρχίας) στην οποία εδράζονταν (το ίδιο συμβαίνει και με τα σημερινά εθνικά κράτη). Γι' αυτόν το λόγο οι πόλεις-κράτη προσέκρουαν σε περιορισμούς σχετικά με την επέκταση τους. Οι ευρύτερες πολιτικές οντότητες που προσπάθησαν να δημιουργήσουν οι πόλεις κράτη είτε κατέρρευσαν, είτε οι ίδιες οι πόλεις κατακτήθηκαν από αυτοκρατορίες (όπως συνέβη με τις ελληνικές πόλεις-κράτη και την προδυναστική Μεσοποταμία, όχι όμως με τις ελβετικές πόλεις).

Η εποχή που ζούμε, σε ότι αφορά το επίπεδο του παγκόσμιου ανταγωνισμού, είναι η εποχή των Μέγα «Εθνικών Κρατών» (ή ενιαίων πολιτικών μονάδων), όπως η Κίνα, η Βραζιλία, οι Η.Π.Α, η Ινδία, η Ινδονησία κ.λπ. Οι ελίτ του Ρήνου και της περιφέρειας του, επειδή δεν διαθέτουν τέτοια μεγέθη (αποτελούν κράτη μεσαίου μεγέθους), επιλέγουν τον δρόμο της Αυτοκρατορίας (προκειμένου να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο). Η Ευρωπαϊκή Ένωση σαφώς και ξεκάθαρα αποτελεί επαναφορά της Αυτοκρατορίας και της Εκκλησίας σε νέα κοσμική μορφή. Ορισμένα μειονεκτήματα αυτής της επιλογής τα ανέφερα σε προηγούμενο σημείωμα (οι Η.Π.Α αποτελούν ενιαία πολιτική, οικονομική και γλωσσική δομή, ενώ η Ε.Ε όχι. Είναι οφθαλμοφανή τα πλεονεκτήματα που διαθέτει η Κίνα υπό αυτό το πρίσμα. Μια αυτοκρατορία, π.χ. η Ε.Ε, προκειμένου να καταβάλει ένα εθνικό κράτος του μεγέθους των Ηνωμένων Πολιτειών, θα έπρεπε να διαθέτει τα μεγέθη της Κίνας. Η Κίνα όμως δεν αποτελεί αυτοκρατορία με την έννοια που εξετάζω εδώ, αλλά «εθνικό κράτος» - οι κινέζοι προσπαθούν να εισάγουν την έννοια του «πολιτισμικού κράτους»: civilization state). Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν ενιαία πολιτική δομή και μπορούν να σταθούν σε αυτόν τον κόσμο των Μέγα «Εθνικών Κρατών», αλλά βρίσκονται μπροστά σε ένα σημαντικό δίλημμα. Να ανταγωνιστούν ως ενιαία πολιτική μονάδα («εθνικό κράτος») ή να ακολουθήσουν την πορεία της Ρωμαϊκής «Δημοκρατίας» (Ρεπούμπλικας) προς την αυτοκρατορία και τον «δεσποτισμό»; Δηλαδή να μετασχηματιστούν, όπως η Ρώμη, από Ρεπούμπλικα σε Αυτοκρατορία.

Οι ενιαίες πολιτικές μονάδες που δεν είναι πρώτου πληθυσμιακού μεγέθους (η Κορέα ή η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή το Ιράν, το Ισραήλ ή τα Η.Α.Ε, το Καζακστάν ή η Σιγκαπούρη, η Ελβετία ή η Αργεντινή) δεν θα οδηγηθούν φυσικά σε εξαφάνιση όπως λέει ο καλά θεμελιωμένος μύθος. Έχουν όλες τις προϋποθέσεις να ενισχυθούν, να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην περιοχή τους, και να ευημερήσουν περισσότερο από ποτέ, πιβοτάροντας (pivot states), έχοντας υψηλά επίπεδα ελευθερίας κινήσεων και ελιγμών, διαφυλάσσοντας και προσφέροντας ετερότητα, δημιουργώντας εκτεταμένα δίκτυα και «κόμβους» κ.λπ. Τα ευέλικτα κράτη που έχουν μεγάλους βαθμούς ελευθερίας, που «πιβοτάρουν», παράγουν ετερότητα και επιτελούν σημαντικές λειτουργίες στα πλαίσια της νέας εποχής, έχουν λαμπρό μέλλον.

Σημειώσεις
[-] Υπάρχουν πολλοί ακόμα παράγοντες. Π.χ, η αγγλική γλώσσα αποτελεί μια παγκόσμια γλώσσα (μαζί με ορισμένες ακόμα) την οποία μιλούν πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι (όπως και την κινεζική). Η γερμανική αποτελεί μια τοπική γλώσσα την οποία μιλούν λιγότεροι από 100 εκατομμύρια άνθρωποι.

[-] Στην Ινδονησία, μια πολυ-εθνοτική χώρα με μεγάλη εσωτερική ποικιλομορφία, συνεκτικά στοιχεία αποτελούν ο εθνικισμός, ο νησιωτικός χαρακτήρας και η θρησκεία.

[-] Υπάρχουν περιοχές που η κυριαρχία είναι απαραίτητη και μπορεί να λειτουργήσει και περιοχές όπου κάτι τέτοιο δεν ισχύει.

[-] Στον νέο παγκόσμιο αιώνα θα υπάρχει ποικιλομορφία και όχι ομοιομορφία πολιτικών μονάδων. Ανάλογα τις περιοχές και τις γεωγραφικές λειτουργικότητες τους.


.~`~.
Για περαιτέρω ιχνηλάτηση και πληρέστερη προοπτική

1) The Rise of the Nation-State across the World, 1816 to 2001 by Andreas Wimmer and Yuval Feinstein. 2) Η μακρά παγκόσμια κυρίαρχη τάση των τελευταίων δύο αιώνων και η αντίστροφη πειραματική ακροβασία της Ε.Ε. 3) Εξαΰλωση, καταστροφή και κατακερματισμός εθνοκρατικών σχηματισμών και επανασύσταση παλαιοαυτοκρατορικών δομών με «νέα» μορφή 4) Τύποι πολιτικής οργάνωσης που έπρεπε να υπερνικήθούν για να δημιουργηθεί το σύγχρονο κράτος (εν συντομία) μέρος α´. 5) Ρηξικέλευθες και -τάχα- πρωτοφανείς πολεμικές και ανησυχίες περί «Ευρώπης». 6) Διεθνής κοινωνία, civitas maxima, υπερ-κράτος. 7) Τέλος του κυρίαρχου κράτους ή αλλαγή της λειτουργίας του; 8) Με αφορμή τα αυτονομιστικά κινήματα και τις υποεθνικές-κρατικές τάσεις και πιέσεις: Ο «νεομεσαιωνισμός» ή «New medievalism» ως ένα πρότυπο διακυβέρνησης της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομίας, τρεις οπτικές θεώρησης της παγκοσμιοποίησης -από τα μάτια του τωρινά ισχυρού- και δυο λόγια εισαγωγικά περί «εδαφικών» και μη ιδεολογιών. 9) Σύντομη αναφορά περί κρατών. 1950-2010. 10) Πλανητικός μετασχηματισμός -εισαγωγικά περί «γεωκεντρικής τεχνολογίας» και «εθνοκεντρικής πολιτικής», παγκοσμιοποίησης και μη αναστρεψιμότητας της, διεθνικών οργανισμών, πολυεθνικών επιχειρήσεων και εθνών-κρατών. 11) Νικητές και ηττημένοι σε έναν ακυβέρνητο (δίχως ηγεσία) κόσμο - Μέρος α´. Απόσπασμα από ομιλία.

19 Ιουνίου 2016

19 Ιουν 2016.

I
Μεταξύ 1989-1992 το διπολικό σύστημα κατέρρευσε. Είχαμε το τυπικό τέλος του λεγόμενου Ψυχρού Πολέμου. Περίπου μια δεκαετία αργότερα, το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν τον δεύτερο πόλεμο στο Ιράκ, βασιζόμενες στο δόγμα του προληπτικού πολέμου, το οποίο εάν αποκτούσε παγκόσμια εφαρμογή, θα διέλυε το διεθνές σύστημα. Οι Η.Π.Α αποφάσισαν να πάνε (ουσιαστικά) μόνες τους, δίχως να τις απασχολεί η στάση των υπολοίπων. Στην Ε.Ε, σε διάφορες πρωτεύουσες εκείνη την περίοδο, πραγματοποιούνταν οι μεγαλύτερες αντιπολεμικές διαδηλώσεις ιστορικά. Το θεωρητικό κατασκεύασμα «ευρωπαϊκός λαός», διαπίστωναν ορισμένοι, ίσως να αποκτούσε σάρκα και οστά. Όσοι διαμαρτύρονταν τότε, προσέβλεπαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να αποκτήσουν φωνή. Αμέσως, διανοούμενοι και πολιτικοί επιχείρησαν να κεφαλαιοποίησουν αυτό το ρεύμα, αυτή την ενέργεια (που όσο και εάν κανείς δεν ήθελε να το παραδεχθεί, είχε ξεκάθαρο αντιαμερικανικό πρόσημο). Οι οργανικοί διανοούμενοι και οι ηγέτες της Ε.Ε απέτυχαν να δώσουν ιδεολογικό πρόσημο και συγκεκριμένη μορφή σε αυτή την «ευρωπαϊκή» ενέργεια, τελικά. Πολλοί από όσους τότε διαδήλωναν εναντίον των Η.Π.Α, σήμερα αμφισβητούν (αν όχι φτύνουν κατάμουτρα) την Ε.Ε.

Οι περισσότεροι, τότε, ήταν δύσκολο να κατανοήσουν πως ο δεύτερος πόλεμος του Κόλπου και οι διαδηλώσεις του 2003, σηματοδοτούσαν την ολοκλήρωση της μετα-ψυχροπολεμικής περιόδου και της μονοπολικής στιγμής και τάξης (ή καλύτερα αταξίας) των Ηνωμένων Πολιτειών (1991-2003). Από εκείνη την περίοδο και ύστερα γίνεται εμφανής η αποδυνάμωση των Ηνωμένων Πολιτειών. Το μυθολόγημα όμως περί του ''Τέλους της Ιστορίας'' παρέμεινε. Απλά μετασχηματίστηκε από αμερικανοκεντρικό σε ευρωκεντρικό. Η πρώτη εκδοχή ισχυριζόταν πως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως πυρήνας της ''Δύσης'', θα ήταν ο πλανητικός ηγεμόνας-κοσμοκράτορας στο διεθνές σύστημα και όλα τα υπόλοιπα κράτη θα ιεραρχούνταν και θα οργανώνονταν γύρω απ' αυτήν σε παρόμοια και ενιαία ιδεολογική βάση. Η δεύτερη εκδοχή ήταν η ευρωφιλική και ευρωκεντρική ανάγνωση και ερμηνεία περί του ''Τέλους της Ιστορίας''. Ήταν μια πολύ σκοτεινή περίοδος δογματισμού και λογοκρισίας για την κριτική σκέψη. Οι μεν, προκλητικοί και αλαζόνες, θεωρούσαν αδιαμφισβήτητη την ύπαρξη του αμερικανοκεντρικού μονοπολικού κόσμου και θέμα χρόνου την πλήρη επέκταση και επιβολή του σε ολόκληρο τον πλανήτη (us-led globalisation). Οι δε, θεωρούσαν ως αυτονόητο πως η αποδυνάμωση των Ηνωμένων Πολιτειών θα μεταφραστεί αυτόματα σε ισχυροποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντικατάσταση των Η.Π.Α από την Ε.Ε και πως βρισκόμασταν στην αρχή, όχι ενός Νέου Αμερικανικού Αιώνα, αλλά ενός Νέου Ευρωπαϊκού Αιώνα.

Οι φρούδες ελπίδες και η τελεολογία περί ενός ευρωκεντρικού ''Τέλους της Ιστορίας'', εμφανίστηκαν σε διάφορες ακραίες μορφές, τυλίγοντας και μασκαρεύοντας την ευρωπαϊκή παρακμή με σοφιστείες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν φανερό (για οποίον δεν ήταν στενά οικονομιστής), πως όχι μονάχα δεν μπορούσε να ανταποκριθεί σε έναν τέτοιο ρόλο, αλλά πως αντίθετα, βρισκόταν σε παρακμή. Είχαμε, λοιπόν, μια μεταβολή: από την μονοπολικη (αμερικανοκεντρική και ευρωκεντρική) σκέψη περάσαμε στην διπολική (δυτικοκεντρική). Έτσι ήρθε στο προσκήνιο η ιδέα της ''Διπολικής Δύσης''. Η Ε.Ε φάνηκε να μην μπορεί να ανταποκριθεί ούτε στον ρόλο του ενός εκ των δύο πυλώνων αυτής της ιδέας. Να αποτελέσει, δηλαδή, το ανατολικό σκέλος μιας οντότητας (την ανύπαρκτη αυτή οντότητα την ονομάζουν ''Δύση'') που θα αποτελείτο από δύο πυλώνες. Κανένα ευρωπαικό Βυζάντιο δίπλα στην αμερικανική Ρώμη, λοιπόν (αυτή η αντίληψη, βέβαια, αποτελεί προσβολή για τη Ρώμη και το Βυζάντιο).

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν δογματικά σε κάποια από αυτές τις τρεις θέσεις.

Και η ''Διπολική Δύση'' έχει τελειώσει, απλά οι οπαδοί της αρνούνται να δεχθούν κάτι τέτοιο, όπως ακριβώς έκαναν και οι προηγούμενοι πριν από αυτούς. Δεν πειράζει, εάν δεν πτοήθηκε κάποιος κατά τα πλέον σκοτεινά χρόνια της μεταδιπολικής περιόδου, για την ελεύθερη και κριτική σκέψη, τότε που κυριαρχούσε ο αμερικανοκεντρικός και ευρωκεντρικός μονοπολισμός, δεν μπορεί να πτοηθεί σήμερα. Οι οπαδοί της ''Διπολικής Δύσης'' δίνουν μάχες οπισθοφυλακής προειδοποιώντας να μην συμβεί το ένα ή το άλλο (βρετανικό δημοψήφισμα, αμερικανικές εκλογές, οικονομικές πολιτικές, ανυπακοή, αθέτηση συμφωνιών κ.λπ) γιατί θα... Τα ίδια έκαναν και έλεγαν και οι προηγούμενοι. Να μην συμβεί το ένα ή το άλλο γιατί θα... Τελικά, όμως, όλα τα «θα» συνέβησαν (αν όχι με την μορφή που περίμεναν, με κάποια άλλη). Αυτοί οι άνθρωποι θα αρχίσουν να συνειδητοποιούν πως και η ''Διπολική Δύση'' αποτελεί παρελθόν, μονάχα, για παράδειγμα, εάν δεν μπορέσει να εφαρμοστεί ομαλά ή λόγω των πολιτικών συνεπειών και των ανωμαλιών που θα προκαλέσει η προσπάθεια υλοποίησης της ΤΤΙP (Transatlantic Trade and Investment Partnership), μετά από μια πιθανή υπογραφή της. Μέχρι τότε, θα λένε να μην συμβεί το ένα ή το άλλο, γιατί θα... Δηλαδή θα ασχολούνται με το να δαιμονοποιούν, να επικρίνουν και να καταπολεμούν τα συμπτώματα.


II
Λυπάμαι που θα το εκφράσω κατά αυτόν τον τρόπο, αλλά πολλοί ασχολούνται και δίνουν σημασία σε πράγματα ανούσια, που δεν διαθέτουν κανένα ειδικό βάρος.

Η Ελλάδα έχει κα-τα-στρα-φεί, και ασχολούνται με τρίχες. Αυτό επιθυμούν, την μικρή εικόνα, το αποσπασματικό, την μικροπολιτική και την παραπολιτική, να μας χειραγωγήσουν και να μας μετατρέψουν σε απατεώνες και εθελόδουλους, σε ευνουχισμένα κανίς, κουτσομπόλες και ιδεοληπτικούς, που θα ασχολούνται με τεχνητές πολώσεις ανάμεσα σε ανδρείκελα - τον Φασουλή και τον Περικλέτο - που δίνουν, πέρα από διαπιστευτήρια στο εξωτερικό, τον νυν υπέρ πάντων αγώνα στο εσωτερικό, προκειμένου να διασωθούν.

Πρέπει να βγουν κάποιοι άνθρωποι μπροστά και να μιλήσουν για την μεγάλη εικόνα. Για την κα-τα-στρο-φή (η οποία είναι πολυεπίπεδη).


III
Ζήτημα Πρώτον

Με βάση στοιχεία της Eurostat, έχουμε τα εξής δεδομένα:

Πληθυσμός κατά την 1.1.2011 στην Ελλάδα: 11.329.6
Κατά την 1.1.2012 : 11.123.0
Κατά την 1.1.2013 : 11.062.5
Κατά την 1.1.2014 : 10.903.7
Κατά την 1.1.2015 : 10.812.5

Τα μεγέθη αυτά κανονικά θα έπρεπε να αυξάνονται και όχι να μειώνονται.

Επίσης, το κερασάκι στην τούρτα, σύμφωνα με στοιχεία της Ελ.Στατ και της Eurostat, κατά την δεκαετία 2001-2010 προκύπτει ότι η φυσική αύξηση του πληθυσμού (γεννήσεις μείον θάνατοι) για ολόκληρη την δεκαετία ήταν 39.472 (οτιδήποτε παραπάνω ήταν «εισροές» που λένε και οι οικονομιστές). 39.472 σε δέκα χρόνια!

Ζήτημα Δεύτερον

Την ίδια περίοδο (2001-2010) που η αύξηση στην Ελλάδα ήταν 39.472, ο πληθυσμός της Τουρκίας αυξήθηκε κατά 7.166.82.

Το 2001 ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν περίπου 10.9 εκατομμύρια. Το 2015 ήταν περίπου 10.8 εκατομμύρια. Το 2001 ο πληθυσμός της Τουρκιάς ήταν περίπου 64.1 εκατομμύρια. Το 2015 ήταν 78,6 εκατομμύρια (αντί του δύσμοιρου του Έλληνα να του πούνε πως την ίδια ώρα που εσύ μειωνόσουν, στην απέναντι μεριά του Αιγαίου αυξάνονταν κατά 15 περίπου εκατομμύρια - περίπου μιάμιση Ελλάδα - τον παραμυθιάζουν λέγοντας του πως όλοι αυτοί είναι Κούρδοι, ή πως ο ίδιος είναι «ανεπτυγμένος, ευρωπαίος και δυτικός»).

Ο σαχλαμάρας ο επαρχιώτης ο Ελ Ευρωπαϊστής, ποτέ δεν θα καταλάβει πως η Γαλλία συνορεύει με την Γερμανία, η Ολλανδία με το Βέλγιο, η Αυστρία με την Ουγγαρία και η Ουκρανία με την Ρωσία, ενώ η Ελλάδα συνορεύει με έναν κόσμο διαφορετικό. Όλες οι προηγούμενες χώρες αυξάνονται πληθυσμιακά με αργούς ρυθμούς (τουλάχιστον δεν μειώνονται, αυτοκτονώντας, σαν και εμάς), αλλά βρίσκονται στον ίδιο κόσμο δημογραφικά, είναι περίπου συντονισμένες (αυτό είναι το επιχείρημα που χρησιμοποιείται για να σταθεί ο ισχυρισμός πως δεν απειλείται η επιβίωση τους. Βέβαια το επιχείρημα αυτό έχει τα όρια του). Εμείς ακολουθούμε «δυτικοευρωπαϊκή» τροχιά (βασικά σε χειρότερη θέση βρισκόμαστε, καθώς είμαστε μια από τις πέντε γηραιότερες κοινωνίες του πλανήτη) ενώ γεωγραφικά βρισκόμαστε στα όρια δύο διαφορετικών κόσμων. Είναι σαν το Βέλγιο να συνορεύει με την Τουρκία (και η Τουρκία να βρίσκεται στη θέση της Γερμανίας).

Μεταξύ 2001 και 2015 ο πληθυσμός του Βελγίου αυξήθηκε λιγότερο από ένα εκατομμύριο. Την ίδια περίοδο ο πληθυσμός της Γερμανίας (γείτων του Βελγίου) παρέμεινε σχεδόν στάσιμος. Στην Ελλάδα μειώθηκε. Στην Τουρκία αυξήθηκε κατά 15 εκατομμύρια περίπου. Εμείς δεν συνορεύουμε με την Γερμανία, την Ολλανδία, το Βέλγιο ή την Γαλλία. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στον Ρήνο.


IV
Το 1960, η Ε.Ε (των σημερινών 28) αποτελούσε το 13,4% του παγκόσμιου πληθυσμού [*]. Το 2013 το ποσοστό είχε πέσει στο 7,1%. Φέτος (2016) έφτασε στο 6,8%. Αν αποχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο (πέρα από όλα τα υπόλοιπα), η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποτελεί το 5,9% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Σημαντική Επισήμανση:

Είναι εσφαλμένη η σύγκριση Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών (ή Ηνωμένου Βασιλείου, εάν και εφόσον αποχωρήσει το τελευταίο), καθώς οι Η.Π.Α αποτελούν ενιαία πολιτική, οικονομική και γλωσσική δομή και μονάδα (ή «οντότητα»), σε αντίθεση με την Ε.Ε, η οποία επιθυμεί και επιδιώκει να είναι, αλλά δεν είναι. Ούτε καν ενιαία οικονομική δομή δεν είναι, όπως συνήθως την προσμετρούν διάφοροι οργανισμοί, καθώς εμπεριέχει στους κόλπους της πολλά νομίσματα και πολλές ανομοιογενείς και άνισες οικονομίες: και όχι, δεν είναι «το ίδιο» με τις (Ηνωμένες) Πολιτείες της Αμερικής γιατί εκεί υπάρχει -και θα αναφέρω ένα μονάχα στοιχείο- κοινή γλώσσα (ο οικονομισμός βλάπτει σοβαρά τον εγκέφαλο και έχει σοβαρότατες πολιτικές συνέπειες. Εάν δε, συνδυαστεί με τον ευρωκεντρισμό, τα αποτελέσματα αυτού του ιδεολογικού κοκτέιλ είναι από δηλητηριώδη έως καταστροφικά). Σε ένα άλλο επίπεδο μπορεί επίσης να ειπωθεί πως η Ε.Ε δεν είναι ούτε ενιαία ηθική, πολιτισμική και νομική δομή, αν και προσπαθεί σε όλα αυτά τα πεδία να δημιουργήσει ομοιομορφία.

Σημείωση
[*] Εάν πάμε πιο πίσω από την δεκαετία του 1960, και εκκινήσουμε από την περίοδο μεταξύ του μεσοπόλεμου και της λήξης του δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου, αντιλαμβανόμαστε την δημογραφική καταστροφή ή κατάρρευση που έχει λάβει χώρα σε ολόκληρη την έκταση της. Περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους στον πλανήτη (25% και λίγο παραπάνω σε μια φάση του μεσοπολέμου), προερχόταν από την ευρωπαϊκή ήπειρο, τότε. Σήμερα λιγότερο από ένας στους δέκα (συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας και όλων των υπολοίπων χωρών δυτικά της), ενώ από την Ε.Ε περίπου ένας στους δεκαπέντε.

18 Ιουνίου 2016

18 Ιουν 2016.

I
Η πόλωση που επικρατεί στο εσωτερικό του Ηνωμένου Βασιλείου και το γεγονός ότι οι Βρετανοί έχουν διαιρεθεί για την Ε.Ε (όπως συμβαίνει και με τις περισσότερες εθνικές κοινωνίες για Ε.Ε και Ευρωζώνη), αποτελεί δείγμα της αποτυχίας της Ε.Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποτίθεται πως αποσκοπούσε να ενώσει κοινωνίες μεταξύ τους και όχι να τις πολώσει ή να τις αποσταθεροποιήσει και να τις διαιρέσει εσωτερικά. Να αποτελέσει παράγοντα συνοχής και όχι διαίρεσης.


II
Οι Γάλλοι αρνούνται να «μεταρρυθμιστούν» (είναι και παραδοσιακά σοβινιστές), ενώ οι Βρετανοί αρνούνται να «εξευρωπαϊστούν» (φλεγματικοί). Οι Ρώσοι είναι έτσι (Τάταροι, under the skin), οι Πολωνοί και οι Όύγγροι είναι γιουβέτσι (δυτικοί Σλάβοι και Ούννοι, τι μπορεί να περιμένει κανείς;). Οι Ιταλοι είναι εθνολαϊκιστές και κρυπτοφασίστές και οι Ολλανδοί απόγονοι συνεργατών ναζί - ενώ οι Αυστριακοί είναι ναζί, σκέτο. Σλοβάκοι, Τσέχοι και λοιποί, πρώην αυταρχικοί σοσιαλιστικοί και στενόμυαλοι συντηρητικοί (πάρτε επιτέλους για παράδειγμα την ανοιχτόμυαλη Βαλτική!). Οι Σέρβοι είναι δυνάστες παραδοσιακοί, ενώ Βούλγαροι, Ρουμάνοι και λοιποί, είχαν βαλκανικές επιπλοκές κατά την ευρω-ευγονική (επιχείρηση αλλαγής-μεταρρύθμισης-εκσυγχρονισμού εγκεφάλου). Και επειδή γενικότερα όλοι κάτι μεμπτό έχουν, Δανοί, Κροάτες και Έλληνες, Ισπανοί, Φινλανδοί και όλοι οι υπόλοιποι μαζί (ο ένας βρωμάει και ο άλλος μυρίζει), καθώς είναι ένοχοι και αμαρτωλοί, και επειδή τα έθνη και οι λαοί χρειάζονται ψυχανάλυση και προπαγάνδα μαζική, προκειμένου να τιθασεύονται και να υπακούν στην «λογική», καλό θα ήταν να καταργήσουμε τις εκλογές, να αντικατασταθεί η «δημοκρατία» (αυτοκυβέρνηση, λογοδοσία, κυριαρχία κ.λπ) από την «δικαιωματοκρατία», και εάν όλα τα προηγούμενα δεν έχουν αποτέλεσμα, να αντικαταστήσουμε τμηματικά κοινωνίες, λαούς και έθνη, προκειμένου, επιτέλους, οι μικροί αυτοί άνθρωποι, να κατανοήσουν και να αποδεκτούν το προφανές: πως μονάχα η Μία Αγία Καθολική και Πανανθρώπινη Κοσμική Εκκλησία της Ευρωπαϊκής Ενώσεως είναι Αγνή και Αγαθή. Στύλος και Εδραίωμα της Αληθείας. Αγιο και Άμωμο καθίδρυμα Σωτηρίας. Η Μία, Μοναδική και Αληθής Οδός για την κοσμική και επίγεια πραγμάτωση της Κοινωνίας των Ανθρώπων και της Civitas Maxima.


III
Έχει πολύ πλάκα η όλη φάση. «Ψευδαισθήσεις», έχουν μόνον όσοι Βρετανοί επιθυμούν Brexit, όχι οι Βρετανοί που επιθυμούν Bremain (επίσης, μόνον η «εθνική κυριαρχία» γράφεται εντός εισαγωγικών [«»], σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή Κυριαρχία).

Εγώ θα έλεγα πως τις περισσότερες ψευδαισθήσεις έχουν οι πάσης φύσεως ευρωγερμανίζοντες και ευρωπαϊζοντες: είτε όσοι νομίζουν πως θα οδηγηθούν αυτόματα προς την κατεύθυνση μιας ''ever-closer union'', από την μια μεριά, είτε όσοι το παίζουν «σκληροί» ή θυμήθηκαν τον Ντε Γκώλ, από την άλλη. Οι ευρωγαλλίζοντες, των οποίων έχουν πάρει φωτιά τα οπίσθια μπροστά στο ενδεχόμενο αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, πιο προσγειωμένοι είναι από κάτι ευρωγερμανίζοντες που πιστεύουν σε ιδέες του τύπου ''Gott strafe England'' (Είθε ο Θεός να τιμωρήσει την Αγγλία) και που, μαζί με τους προηγούμενους, ξαφνικά, θυμήθηκαν τον Ντε Γκώλ (ο οποίος εάν ζούσε, θα τους είχε στείλει όλους στα σπίτια τους). Ο μύθος πως επιτέλους τώρα που έφυγε το «βαρίδι» θα... όπως έχω ξαναγράψει, θα καταρριφθεί.

Και μην υπερεκτιμάτε τις απειλές και τις παρόλες του κ. Schäuble. Πως είναι δυνατόν η Πολωνία και η Ιρλανδία να συμφωνήσουν με «οικονομικούς αποκλεισμούς»; Και πως είναι δυνατόν οι χώρες που βρίσκονται εντός Ε.Ε, αλλά εκτός Ευρωζώνης, να μην παλέψουν με νύχια και με δόντια προκειμένου να διατηρήσουν την δυνατότητα αποχώρησης τους; Και, τέλος, πόσες χώρες μέλη της Ε.Ε και της Ευρωζώνης θα επιθυμούσαν να έχουν αρνητική στάση, και προς την Ρωσία και προς το Ηνωμένο Βασίλειο, ταυτόχρονα;

Ο κ. Schäuble ''καλός'' είναι, για τα «οικονομικά». Ας αφήσει τα υπόλοιπα.

Και γιατί άραγε νοιάζει ορισμένους και ανησυχούν τόσο πολύ για το τι θα πάθει το Ηνωμένο Βασίλειο; Πολίτες του είναι; Ας αφήσουν τους πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου να ανησυχούν. Και να αποφασίσουν.

Σημείωση
[-] Αναφέρομαι σε ευρωγερμανίζοντες και ευρωπαϊζοντες. Όχι σε γερμανοκεντρικούς.

15 Ιουνίου 2016

15 Ιουν 2016.

I
Οι Κινέζοι δεν επιθυμούν να αποχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο από την Ε.Ε (τουλάχιστον αυτή την περίοδο) γιατί η Κίνα, μέχρι το τέλος του χρόνου, επιδιώκει να αναγνωριστεί ως «Οικονομία της Αγοράς» (να αποκτήσει ''Market Economy Status''). Η ψήφος του Ηνωμένου Βασιλείου είναι σημαντική εντός της Ε.Ε, καθώς οι χώρες στο εσωτερικό της «Ένωσης» (απίστευτο και όμως αληθινό), είναι διχασμένες: η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία δεν είναι θετικές προς μια τέτοια κατεύθυνση, σε αντίθεση με το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ουγγαρία, την Ολλανδία και τις σκανδιναβικές χώρες, που είναι θετικές. Η Γερμανία είναι αρχικά θετική, αλλά κρύβεται πίσω από την ''public opinion'' και ισχυρίζεται πως επιθυμεί να εξισορροπήσει την κατάσταση στο εσωτερικό της Ε.Ε.

13 Ιουνίου 2016

Ελλάδα. Πυρήνας και «επίπεδα».

Η Ελλάδα, ιστορικά σε βάθος αιώνων και ανεξάρτητα πολιτικής δομής και μονάδας (πόλεων κρατών, αυτοκρατοριών, φεουδαρχικών ηγεμονιών ή εθνικών κρατών) και ταυτοτήτων ή ιδεολογιών (αυτοκρατορικών, θρησκευτικών, εθνικών ή υπερεθνικών, κοσμικών κ.λπ), επηρεάζεται άμεσα, αρνητικά ή θετικά, από τις εξελίξεις στις παρακάτω περιοχές. Τις ιεραρχώ:




1. Πρώτο «επίπεδο» ή πυρήνας, με μαύρο: Ελλάδα, Τουρκία, Ιταλία, Βουλγαρία, πρώην Γιουγκοσλαβία νότια του Δούναβη, Δέλτα του Δούναβη (Ρουμανία), Σικελία, Κύπρος, Ισραήλ-Λίβανος (Παλαιστίνη), πρώην Συρία (Λεβάντες, Κοίλη Συρία).

2. Δεύτερο επίπεδο, με γκρι σκούρο: Ρουμανία, Ουκρανία, Καύκασος, Μεσοποταμία, Αίγυπτος, Κυρηναϊκή, Τριπολίτιδα (πρώην Λιβύη).

3. Τρίτο επίπεδο, με γκρι ανοιχτό: Ρωσία, Γαλλία (γενικότερα νότια του Ρήνου), Ιράν-Περσία, Ηνωμένο Βασίλειο, πρώην ΑυστροΟυγγαρία, Τυνησία, Κορσική, Σαρδηνία, Ιορδανία.

4. Τέταρτο επίπεδο, με γκρι υπόλευκο ή στα όρια του λευκού: Γερμανία, Ολλανδία, πρώην Τσεχοσλοβακία, Πολωνία, Λευκορωσία, Βαλτική, Καζακστάν, Ιβηρική και βαθέως Αραβική Χερσόνησος, Αλγερία.



Σημειώσεις-Παρατηρήσεις
[-] Αυτονόητα, η Ελλάδα θα πρέπει να διαφοροποιείται στην στάση που διατηρεί απέναντι στις χώρες του πρώτου και δεύτερου επιπέδου - γενικά αλλά πόσο μάλλον -, εάν τα συμφέροντα της δεν συμπίπτουν, όπως συνήθως συμβαίνει, με αυτά π.χ της Ολλανδίας, της Λευκορωσίας ή των χωρών της Βαλτικής (δεν μπορείς να βλέπεις αυτές τις χώρες με το ίδιο μάτι που τις βλέπει ο Ρήνος, η Βαλτική ή η Βόρεια Θάλασσα. Θα μου πείτε βέβαια ''εδώ βλέπεις τον εαυτό σου μέσα από τα μάτια του Ρήνου, στους άλλους θα κολλήσεις;'' και θα έχετε δίκαιο). Η Ευρωπαϊκή Ένωση σαφώς και δεν μπόρεσε να συνθέσει τόσο διαφορετικά συμφέροντα. Παράδειγμα, για την Ελλάδα υπήρξε καθοριστική και καταστροφική η αποτυχία της ΕυρωΜεσογειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν έχουν τονιστεί παρά ελάχιστα η σημασία και οι επιπτώσεις αυτής της αποτυχίας.

[-] Παρατηρείστε πως οι περιοχές ή οι χώρες του δευτέρου «επιπέδου», είναι σχεδόν όλες διαλυμένες, υποβαθμισμένες, κατεστραμμένες ή κατακερματισμένες. Την Ελλάδα δεν την συμφέρει κάτι τέτοιο.

[-] Τώρα πως εμείς το τέταρτο επίπεδο το επιλέξαμε ως πρώτο, μετατρέποντάς το ταυτόχρονα και σε πυρήνα μας, είναι άξιο απορίας (και συγκεκριμένων συμφερόντων στο εσωτερικό της χώρας). Επίσης οικοδομήσαμε μια πλήρως ανιστόρητη «ευρωπαϊκή» συνείδηση και ταυτότητα «Βρυξελλών», κάτι σαν τα λαχανάκια Βρυξελλών.

[-] Η ευρωκεντική ιδεολογία, υπάρχει για να νομίζουν οι άνθρωποι πως το Sjælland είναι σημαντικότερο για την «Ευρώπη», από ότι η Κυρηναϊκή. Εμείς είναι αδιανόητο να μην αντιλαμβανόμαστε πόσο σημαντικότερες είναι η Κυρηναϊκή, η Σικελία, η Λατάκεια και η Τριπολιτάνια σε σύγκριση με το Overijssel (Ολλανδία) και το Sjælland (Δανία).

[-] Σαφώς και εάν ήταν διαφορετικά τα σύνορα στον χάρτη, οι χρωματισμοί θα ήταν ελαφρώς διαφοροποιημένοι. Προβληματίστηκα πολύ με την Ιορδανία και την Τυνησία (μαζί με την Κορσική και την Σαρδηνία θα μπορούσαν να τοποθετηθούν ένα επίπεδο παραπάνω. Όπως επίσης πόλεις όπως η Κωνσταντίνη της Αλγερίας, η Μασσαλία και η Νίκαια της Γαλλίας).

12 Ιουνίου 2016

Brexit vote is about the supremacy of Parliament and nothing else: Why I am voting to leave the EU.

At heart, the Brexit vote is about the supremacy of Parliament. All else is noise


Ambrose Evans-Pritchard

With sadness and tortured by doubts, I will cast my vote as an ordinary citizen for withdrawal from the European Union.

Let there be no illusion about the trauma of Brexit. Anybody who claims that Britain can lightly disengage after 43 years enmeshed in EU affairs is a charlatan, or a dreamer, or has little contact with the realities of global finance and geopolitics.

Stripped of distractions, it comes down to an elemental choice: whether to restore the full self-government of this nation, or to continue living under a higher supranational regime, ruled by a European Council that we do not elect in any meaningful sense, and that the British people can never remove, even when it persists in error.

For some of us - and we do not take our cue from the Leave campaign - it has nothing to do with payments into the EU budget. Whatever the sum, it is economically trivial, worth unfettered access to a giant market.

We are deciding whether to be guided by a Commission with quasi-executive powers that operates more like the priesthood of the 13th Century papacy than a modern civil service; and whether to submit to a European Court (ECJ) that claims sweeping supremacy, with no right of appeal.

It is whether you think the nation states of Europe are the only authentic fora of democracy, be it in this country, or Sweden, or the Netherlands, or France - where Nicholas Sarkozy has launched his presidential bid with an invocation of King Clovis and 1,500 years of Frankish unity.

My Europhile Greek friend Yanis Varoufakis and I both agree on one central point, that today's EU is a deformed halfway house that nobody ever wanted. His solution is a great leap forward towards a United States of Europe with a genuine parliament holding an elected president to account. Though even he doubts his dream. "There is a virtue in heroic failure," he said.

I do not think this is remotely possible, or would be desirable if it were, but it is not on offer anyway. Six years into the eurozone crisis there is no a flicker of fiscal union: no eurobonds, no Hamiltonian redemption fund, no pooling of debt, and no budget transfers. The banking union belies its name. Germany and the creditor states have dug in their heels.

Where we concur is that the EU as constructed is not only corrosive but ultimately dangerous, and that is the phase we have now reached as governing authority of crumbles across Europe.

The Project bleeds the lifeblood of the national institutions, but fails to replace them with anything lovable or legitimate at a European level. It draws away charisma, and destroys it. This is how democracies die.

"They are slowly drained of what makes them democratic, by a gradual process of internal decay and mounting indifference, until one suddenly notices that they have become something different, like the republican constitutions of Athens or Rome or the Italian city-states of the Renaissance," says Lord Sumption of our Supreme Court.

Democracies deny internally by a slow process of constitutional erosion, like the City state of Athens

It is a quarter century since I co-wrote the leader for this newspaper on the Maastricht summit. We warned that Europe's elites were embarking on a reckless experiment, piling Mount Pelion upon Mount Ossa with a vandal's disregard for the cohesion of their ancient polities. We reluctantly supported John Major's strategy of compromise, hoping that later events would "check the extremists and put the EC on a sane and realistic path."

This did not happen, as Europe's Donald Tusk confessed two weeks ago, rebuking the elites for seeking a “utopia without nation states" and over-reaching on every front. “Obsessed with the idea of instant and total integration, we failed to notice that the citizens of Europe do not share our Euro-enthusiasm,” he said.

If there were more Tusks at the helm, one might still give the EU Project the benefit of the doubt. Hard experience - and five years at the coal face in Brussels - tells me others would seize triumphantly on a British decision to remain, deeming it submission from fear. They would pocket the vote. Besides, too much has happened that cannot be forgiven.

The EU crossed a fatal line when it smuggled through Lisbon Treaty, by executive cabal, after the text had already been rejected by French and Dutch voters in its earlier guise. It is one thing to advance the Project by stealth and the Monnet method, it is another to call a plebiscite and then to override the outcome.

Need I remind readers that our own government gave a "cast iron guarantee" to hold a referendum, but retreated claiming that Lisbon was tidying up exercise? It was no such thing. As we warned then, it created a European supreme court with jurisdiction over all areas of EU policy, with a legally-binding Charter of Fundamental Rights that opens the door to anything.

Need I add too that Britain's opt-out from the Charter under Protocol 30 - described as "absolutely clear" by Tony Blair on the floor of the Commons - has since been swept aside by the ECJ.

It is heartening that our judges have begun to resist Europe's imperial court, threatening to defy any decision that clashes with the Magna Carta, the Bill of Rights, or the core texts of our inherited constitution. But this raises as many questions as it answers.

Nobody has ever been held to account for the design faults and hubris of the euro, or for the monetary and fiscal contraction that turned recession into depression, and led to levels of youth unemployment across a large arc of Europe that nobody would have thought possible or tolerable in a modern civilized society. The only people ever blamed are the victims.

There has been no truth and reconciliation commission for the greatest economic crime of modern times. We do not know who exactly was responsible for anything because power was exercised through shadowy interplay of elites in Berlin, Frankfurt, Brussels, and Paris, and still is. Everything is deniable. All slips through the crack of oversight.

Nor have those in charge learned the lessons of EMU failure. The burden of adjustment still falls on South, without offsetting expansion in the North. It is a formula for deflation and hysteresis. That way lies yet another Lost Decade.

Has there ever been a proper airing of how the elected leaders of Greece and Italy were forced out of power and replaced by EU technocrats, perhaps not by coups d'etat in a strict legal sense by certainly by skulduggery? On what authority did the European Central Bank write secret letters to the leaders of Spain and Italy in 2011 ordering detailed changes to labour and social law, and fiscal policy, holding a gun to their head on bond purchases?

What is so striking about these episodes is not that EU officials took such drastic decisions in the white heat of crisis, but that it was allowed to pass so easily. The EU's missionary press corps turned a blind eye. The European Parliament closed ranks, the reflex of a nomenklatura.

While you could say that the euro is nothing to do with us, it obviously goes to the character of the EU: how it exercises power, and how far it will go in extremis.

You can certainly argue from realpolitik that monetary union is so flawed it will lurch from crisis to crisis until it ruptures, in the next global downturn or the one after that, and will therefore compel the European elites to abandon their grand plans, so why not bide our time. But this to rely on conjecture.

You can equally argue that the high watermark of EU integration has passed: the Project is in irreversible decay. We are a long way from the triumphalism of the millennium, when the EU was replicating the structures of the US federal government, with an EU intelligence cell and military staff in Brussels led by nine generals, and plans for a Euro-army of 100,000 troops, 400 aircraft and 100 ships to project global power.

You can argue too that the accession of thirteen new countries since 2004 - mostly from Eastern Europe - has changed the chemistry of the EU beyond recognition, making it ever less plausible to think of a centralized, close-knit, political union. Yet retreat is not the declared position of the Five Presidents' Report, the chief blueprint for where they want the EU Project to go. Far from it.

In any case, even if we do not go forward, we may not go backwards either. By design is almost impossible by to repeal the 170,000 pages of the Acquis. Jean Monnet constructed the EU in such way that conquered ground can never be ceded back, as if were the battleground of Verdun.

We are trapped in a 'bad equilibrium', leaving us in permanent friction with Brussels. It is like walking forever with a stone in your shoe.

But if we opt to leave, let us not delude ourselves. Personally, I think the economics of Brexit are neutral, and possibly a net plus over twenty years if executed with skill. But it is nothing more than an anthropological guess, just as the Treasury is guessing with its cherry-picked variables.

We are compelled to make our choice at a treacherous moment, when our current account deficit has reached 7pc of GDP, the worst in peace-time since records began in 1772 under George III. We require constant inflows of foreign capital to keep the game going, and are therefore vulnerable to a sterling crisis if foreigners lose confidence.

I am willing to take the calculated risk that our floating currency would act as a benign shock absorber - as devaluation did in 1931, 1992, and 2008 - but it could be a very rough ride. As Standard & Poor's warned this week, debts of UK-based entities coming due over the next twelve months amount to 755pc of external receipts, the highest of 131 rated sovereign states. Does it matter? We may find out.

The Leave campaign has offered no convincing plan for our future trading ties or the viability of the City. It has ruled out a fall-back to the European Economic Area, the "Norwegian" model that would preserve - if secured - access to the EU customs union and preserve the "passporting" rights of the City.

The EEA would be a temporary haven while we sorted out our global trading ties, the first step of a gradual extraction. The Leavers have not embraced this safe exit - or rather, less dangerous exit - because it would mean abandoning all else that they have pledged so promiscuously, chiefly the instant control of EU migrant flows.

By this fourberie they have muddied the water, conflating constitutional issues and with the politics of immigration. We risk a Parliamentary crisis and shrieks of betrayal if the Commons - discerning the national will - imposes the EEA option on a post-Brexit government, as it may have to do.

We leave Ireland in the lurch, at risk of an economic shock that it did nothing to provoke. Those Leavers who chatter cavalierly of resiling from the (non-EU) European Convention of Human Rights should be aware that the Good Friday peace accords are anchored in that document, and if they do not understand why it matters that just 12pc of Ulster Catholics support Brexit, they are not listening to Sinn Fein.

However unfair it may seem, the whole Western world deems Brexit to be an act of strategic vandalism at a time when Pax Americana is cracking and the liberal democracies are under civilizational threat.

Without rehearsing well-known risks, we have a Jihadi cauldron across much of the Levant and North Africa; Vladimir Putin's Russia has ripped up the post-War rule book and is testing Nato every day in the Baltics; China's construction of airfields along international shipping routes off the Philippines is leading to a superpower showdown with the US.

The Leave camp was caught off guard when Barack Obama swept into London to make it the US view brutally clear, followed by Japan's Shinzo Abe, and troop of world leaders. You do not unpick the web of interlocking global ties lightly.

One hopes that Brexiteers now understand what they face, and therefore what they must do to uphold British credibility if they win. We must be an even better ally. But by the same token, the people of this country have every right to take this one chance to issue their verdict on four decades of EU conduct.

To those American friends who ask why we cavil at compromises with Europe when we "pool sovereignty" - an inaccurate term - with scores of bodies from NATO to the United Nations, the answer is that the EU is not remotely comparable in scale, ideology, or intent to anything else on this planet.

Remainers invoke Edmund Burke and the doctrine of settled practice, but settled is the one thing the EU has not been in its irrepressible itch for treaties and its accretion of power, and Burke is a double-edged sword.

He backed the American Revolution, not to create something dangerously daring and new but rather to restore lost liberties and self-government, the settled practice of an earlier age. Americans of all people should understand why a nation may wish to assert its independence.

This is my decision. It may go against my own interest, since I hope to live out part of my remaining years in France - though countless Britons lived there contentedly in 19th Century before we ever had such a thing as the European Union, and no doubt will continue to do so long after it is gone.

I urge nobody to follow my example. It ill behoves anyone over 50 to exhort an outcome too vehemently. Let the youth decide. It is they who must live with consequences.

The Telegraph
Ambrose Evans-Pritchard
© Telegraph Media Group Limited 2016